Ο τουρισμός στην Ελλάδα και το εξωτερικό. H θετική του συμβολή στην οικονομία

tourismos.jpg

Βασίλειος Βλασσάς
Διδάσκων Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Αριστείδης Παπαγρηγορίου

Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Πέτρος Καλαντώνης

Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Η συνεχής ανοδική τάση του Τουρισμού μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες παγκοσμίως. Ο σκοπός μιας τουριστικής δραστηριότητας μπορεί είναι επαγγελματικός αλλά και ψυχαγωγικός και μέσω ερευνών παρατηρούμε πως τον 21ο αιώνα θα παρατηρήσουμε μια μεγάλη αύξηση του τουρισμού. (WTO). Ο τουρισμός ετυμολογικά ως έννοια προέρχεται από τη λέξη tour. Η λέξη tour έχει γαλλικές ρίζες και σημαίνει μετακίνηση ατόμων από μία περιοχή σε μία άλλη. Τη λέξη tour όμως θα την συναντήσουμε και στη λατινική γλώσσα. Η λέξη πηγάζει από την λατινική λέξη tornare η ποία σημαίνει μετακίνηση με επιστροφή(Theobald,1994). Πολλοί ερευνητές ανά τα χρόνια προσπαθούν να εξηγήσουν τον τουρισμό.

Ο Pearce χώρισε τον τουρισμό σε κατηγορίες το 1982. Σε αυτές τις κατηγορίες θα συναντήσουμε μία κατηγορία όπου δεν έχει γίνει ακόμα η επίσκεψη στον τουριστικό προορισμό, μία κατηγορία του ταξιδιού στον τουριστικό προορισμό, το κύριο μέρος του ταξιδιού, το ταξίδι επιστροφής και τέλος μια χρονική στιγμή μετά το ταξίδι. O Mill και ο Morrison to 1992 με γνώμονα την παραπάνω θεωρία, υποστηρίζουν ότι στο τουριστικό ταξίδι ανήκει οτιδήποτε έχει σχέση με το ταξίδι αυτό κάθε αυτό αλλά επίσης τονίζουν πως σε ένα τουριστικό ταξίδι δεν πρέπει μην λαμβάνουμε υπ όψιν τις διαδικασίες πριν, και μετά τον τουριστικό προορισμό στον οποίο πραγματοποιήθηκε η τουριστική δραστηριότητα.
Ο Chadwick (1994) αργότερα δίνει έμφαση στη μετακίνηση των τουριστών. Πρέπει να υπολογίζονται θεωρεί ξεχωριστά η προσωρινή μετακίνηση από τη μόνιμη καθώς μέσω της έρευνάς του πιστεύει πως πρέπει να γίνεται διαχωρισμός μεταξύ αυτών των 2 συνιστωσών. Για τον Chadwick ο τουρισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον διαχωρισμό από την καθημερινότητα, είτε εργασιακό είτε κοινωνικό.
Ο WTO στην προσπάθειά του να ορίσει τον τουρισμό θεωρεί τον τουρισμό ως το πλήθος των δραστηριοτήτων των ατόμων που μετακινούνται σε μέρη εκτός του καθημερινού τους περιβάλλοντος για λιγότερο από ένα έτος και περισσότερο από 24 ώρες. Ο λόγος μετακίνησης μπορεί να διαφέρει και να είναι λόγος αναψυχής, επιχειρησιακός ή άλλος λόγος.
Ο WTO από το 1995 έχει ορίσει τους διάφορους τύπους τουριστών. Ως travelers θεωρεί τα άτομα τα οποία ταξιδεύουν σε πάνω από δύο γεωγραφικούς προορισμούς ενώ ως visitor θεωρείται κάποιος ο οποίος διαμένει σε μία περιοχή πάνω από 24 ώρες και λιγότερο από 12 μήνες. Τέλος, ο excursionist παρουσιάζεται ως ο τουρίστας που διαμένει για λιγότερο από 24 ώρες στο ίδιο μέρος.
Ο τουρισμός από το 1970 και μετά σημείωσε μεγάλη άνθηση. Μπορεί βοηθήσει στην οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής καθώς μέσω αυτού δημιουργούνται θέσεις εργασίας που αυτό οδηγεί σε καινούργια εισοδήματα αλλά και φορολογικές εισπράξει που προκύπτουν. (Οδηγός Τουρισμού της υπαίθρου για τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης,2008). Επιπρόσθετα πρέπει να υπάρξει ένα πλαίσιο πολιτικής το οποίο να είναι ενιαίο για τον ιδιωτικό αλλά και για το δημόσιο τομέα, όπου σε συνεργασία των δύο θα υπάρξει μια σοβαρή μελέτη όπου θα επέλθει τουριστική ανάπτυξη (Παυλόπουλος,2004). Πάντα πρέπει να λαμβάνουμε υπ όψιν πως ο τουρισμός είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο καθώς κάθε τουρίστας είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα με τις δικές του ανάγκες (Gibson, Yannakis , 2002).
Στην τουριστική βιομηχανία συναντάμε μεγάλη εξέλιξη. Ο τουρισμός έχει μία αύξηση περισσότερο από 16 φορές παραπάνω από τη δεκαετία του 70 και αυτό συμβαίνει κυρίως λόγο του περίσσιου ελεύθερου χρόνου σε σχέση με τότε αλλά και με την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος. Σημαντικό ρόλο επίσης έπαιξε και η μετατροπή των ανεπτυγμένων χωρών σε χώρες υπηρεσιών (Kotler,1999). Αξίζει να αναφερθεί επίσης πως αν εξαιρέσουμε τις εξαγωγικές δραστηριότητες της πετρελαιοβιομηχανίας και της αυτοκινητοβιομηχανίας που κατέχουν τη μερίδα του λέοντος ο τουρισμός κατέχει την αμέσως επόμενη θέση. Στον τουρισμό, επίσης η γηραιά ήπειρος (Ευρώπη) εμφανίζει τα υψηλότερα ποσοστά μετακίνησης τουριστών (Αγοραστάκης,2006).
Η ευχαρίστηση του τουρίστα πελάτη, όσον αφορά τα καταλύματα, μπορεί να επέλθει όταν καλύπτονται οι προσδοκίες του για τον τόπο όπου επιλέγει να πάει ως τουρίστας. Καλού επιπέδου καταλύματα σε συνδυασμό με μία καλή ποιότητα τουριστικού προϊόντος οδηγούν τον πελάτη σε ευχαρίστηση (Bortel & Crompton,1996). Αλώστε ο τουρισμός σύμφωνα και με τον Ηγουμενάκη (1991) είναι ένα φαινόμενο το οποίο είναι ένα σύνολο δράσεων και αλληλεπιδράσεων μεταξύ των επιχειρήσεων, των τουριστών της διοίκησης του τουριστικού προορισμού και της κοινωνίας υποδοχής. Η εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό έχει βελτιωθεί και παγιωθεί. ¨Έχουν δημιουργηθεί σταθερές σχέσεις της Ελλάδας με μεγάλες αγορές του εξωτερικού. Λόγο του υψηλού ποσοστού που προσφέρει στο ΑΕΠ της χώρας ο τουρισμός, η Ελλάδα χρειάζεται την τουριστική βιομηχανία, κάτι στο οποίο είναι και μπορεί να γίνει ακόμα καλύτερη. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα στη λίστα του World Travel and Tourism Council (2012) του 2011 βρίσκεται στην 24η θέση στην τουριστική αγορά. Στη χώρα μας για εκείνο το έτος το ΑΕΠ μας είχε συνεισφορά από τον τουρισμό 16,5% ,πάνω από 10δις. Ευρώ τουριστικές εισπράξεις.
Tο 2009 οι ευρωπαϊκές χώρες με τις περισσότερες τουριστικές αφίξεις ήταν η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία. Ενώ το 2010 οι χώρες με τις Περισσότερες αφίξεις τουριστών ήταν:
1. Γαλλία 76,8 εκ.
2. Η.Π.Α 59,7
3. Κίνα 55,7
4. Ισπανία 52,7
5. Ιταλία 43,6
6. Ηνωμένο Βασίλειο 28,1
7. Τουρκία 27
8. Γερμανία 26,9
9. Μαλαισία 24,6
10. Μεξικό 22,4
Οι δέκα χώρες βάσει των τουριστικών εισπράξεων για το 2010 είναι:
1. ΗΠΑ 103,5 δις δολλάρια
2. Ισπανία 52,5
3. Γαλλία 46,3
4. Κίνα 45,8
5. Ιταλία 38,8
6. Γερμανία 34,7
7. Ηνωμένο Βασίλειο 30,4
8. Αυστραλία 30,1
9. Χονγκ Κονγκ 23
10. Τουρκία 20.8
(WTO,2011)
Ο τουρισμός παγκοσμίως μας κάνει να συναντάμε μια ραγδαία αύξηση. Αυτό μπορούμε να το διακρίνουμε αν λάβουμε υπ όψιν πως από το μέσα του 20ου αιώνα μέχρι και σήμερα οι τουριστικές αφήξεις αυξάνονται με ετήσιο μέσο ρυθμό περίπου 6,5% και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει αύξηση έως και 322% του παγκόσμιου τουρισμού μέσα σε λιγότερα από 60 χρόνια (WTO,2010).
Παρόλα αυτά ο τουρισμός προσφέρει πολλά θετικά αλλά δημιουργεί σίγουρα και πολλά αρνητικά. Ο Mcintosh (1995) κατέγραψε τα θετικά και τα αρνητικά του τουρισμού. Συγκεκριμένα, μιλά για αύξηση του ΑΕΠ, για την αύξηση των κρατικών εσόδων, για τη δημιουργία εισοδημάτων, για τη διατήρηση της κληρονομιάς, την προώθηση της ειρήνης, την κατάργηση φυλετικών εμποδίων κ.α.
Από την άλλη πλευρά, ο τουρισμός σύμφωνα με αυτή την έρευνα προκαλεί υπερβολική ζήτηση πόρων, συγκρούσεις μεταξύ των πληθυσμών που δέχονται τουρίστες, ανισσόροπη οικονομική ανάπτυξη μεταξύ κρατών, εμπορευματοποίηση κάθε είδους τέχνης κ.α.

Βιβλιογραφία

Chadwick, R.A., (1994). Concepts, definitions, and measures used in travel and tourism research, pp. 65-80, in J.R.B. Ritchie and C.R. Goeldner, ed. Travel, tourism, and hospitality research: a handbook for managers and researchers (2nd ed.). John Wiley & Sons, New York.
Cohen J. (2006), Procreative Tourism as a last resort, Gynecologie Obstetrique Fertilite, Vol.34, No. 10, pp. 881-882
Gibson, H. & Yiannakis, A. (2002). Tourist roles. Needs and the lifecourse. Annals of Tourism Research, 29 • Gibson, H. (1998). Active sport tourism: who participates? Leisure Studies, 17, 155-170
Gibson, H. (2006). Sport tourism concepts and theories. Routledge Taylor and Francis Group.
Gibson, H. (2006). Sport tourism: Concepts and theories. London: Routledge.
Goff, B., McCormick, R., & Tollison, R. (2002). Racial integration as an innovation: Empirical evidence from sports leagues. American Economic Review, 92(1), 16–26
McBoyle, G. & Wall, G. (1987). The impact of CO2 – induced warming on downhill skiing in the Mill, R.C., and Morrison, A., (1992). The Tourism System: An Introductory Text. 2nd edition, New Jersey: Prentice-Hall, Inc
Pearce, P.L., (1993). Fundamentals of Tourist Motivation. In Tourism Research: Critiques and Challenges, edited by D. Pearce and R. Butler. London: Routledge and Kegan Paul, pp 85-105.
Pearce, P.L., (2005). Tourist Behavior: Themes and Conceptual Schemes. Edited by C.Cooper, C., Hall, M. and Timothy, D., Vol. 27, Aspects of Tourism. Clevedon: Channel View Publications
World Tourism Organization (1997). National and Regional Tourism Planning; Methodologies and Case Studies, 3rd edition. London: International Thomson Business Press.
World Tourism Organization (2005). City tourism and culture-the European experience. ETC Research Report. A report produced for the research group of the European Travel Commission (ETC) and for the World Tourism Organization (WTO) by LAgroup & Interarts. Brussels: N° 2005/1.
Αγοραστάκης, Γ. (2006). Το τουριστικό Μάνατζμεντ. Εκδόσεις Κλειδάριθμος, Πολυτεχνείο Κρήτης.

Η επιχειρηματικότητα και η εξέλιξή της. H ιδιαίτερη περίπτωση της αθλητικής επιχειρηματικότητας

DSC_9889-1.JPG

Msc.Βασίλειος Βλασσάς
Διδάσκων Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Υποψήφιος Διδάκτωρ

 

 

 

 

Η επιχειρηματικότητα, ως έννοια, έχει προσεγγιστεί από πολλούς ερευνητές σε προγενέστερες και πρόσφατες έρευνες. Ο Schumpeter (1934) προσδιόρισε την επιχειρηματικότητα ως ‘την ικανότητα ατόμων να διαβλέπουν το κέρδος σε διάφορες δραστηριότητες συνδυάζοντας την εργασία, τη γη και το κεφάλαιο.

marathonios

Ο Gartner (1988) εκτιμά πως ‘επιχειρηματικότητα είναι το φαινόμενο ίδρυσης μιας επιχείρησης’, ο Timmons (1994) ισχυρίζεται πως ‘επιχειρηματικότητα είναι η δημιουργία ενός αντικειμένου ή μιας υπηρεσίας που έχει αξία’ ενώ οι Mcgrath και Mcmillan (2000) προσδιορίζουν την επιχειρηματικότητα ως ‘τρόπος σκέψης’. Ο Drucker (1985) βλέπει την επιχειρηματικότητα ως καινοτομία και την ορίζει ως ‘πράξη καινοτομίας’ και ειδικότερα εκτιμά πως η ίδρυση μίας νέας εταιρίας από μόνη της δεν αποτελεί επιχειρηματικότητα χωρίς καινοτόμο προσανατολισμό. Για τον Timmons (1994) ‘η επιχειρηματικότητα είναι η δημιουργία πράγματος ή υπηρεσίας’. Ο Timmons έδωσε βάση κυρίως σε ότι αφορά την επιχειρηματικότητα ως προϊόν με την έννοια πως το προϊόν πρέπει να κατέχει μία οικονομική αξία, η οποία αναγνωρίζεται με την τιμή πώλησης. Στη συνέχεια, άλλοι ερευνητές, όπως οι Bruyat και Julien (2001), άρχισαν να μελετούν την έννοια της επιχειρηματικότητας εστιάζοντας σε συγκεκριμένους κλάδους επιχειρήσεων και είδη επιχειρηματιών ενώ οι Shane και Venkataraman (2000) προσεγγίζουν την επιχειρηματικότητα ως «ένα σύνολο επιχειρηματικών ευκαιριών για όσους έχουν ως στόχο να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες αυτές αλλά και να τις αναζητήσουν.»

Αθλητικός-τουρισμός.jpg
Οι Vesper (1980), Low , Mcmillan και Gartner (1988) οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα πως επιχειρηματίας μπορεί να θεωρηθεί οποιοσδήποτε άνθρωπος στη ζωή του για ένα διάστημα αυτής και χαρακτηρίζουν την επιχειρηματικότητα ως διαδικασία. Ο Stevenson (1989) θεωρεί πως επιχειρηματίας είναι αυτός που αναζητά προς αξιοποίηση κάθε μορφή ευκαιρίας ανεξάρτητα από την οικονομική δυνατότητά του. Τέλος, ο Mcgrath και ο MCmillan (2000) οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα πως επιχειρηματικότητα τελικά είναι τρόπος σκέψης πάνω από όλα. Οι ίδιοι ισχυρίζονται πως όσοι σκέπτονται με επιχειρηματικό τρόπο σκέψης είναι επιχειρηματίες από συνήθεια (habitual entrepreneurs) και έχουν ως στόχο να βρίσκουν καινούργιες ευκαιρίες συνεχώς και να τις υλοποιούν.

cache_876x3000_Analog_medium_178753_584501_3112018-825x510.jpg
Συνοψίζοντας, στις προαναφερθείσες επιστημονικές εργασίες η επιχειρηματικότητα φαίνεται να προσεγγίζεται ως μια διαδικασία κατά την οποία επιδιώκεται η βέλτιστη εκμετάλλευση των συντελεστών παραγωγής που σε συνδυασμό με την αξιοποίηση ευκαιριών συμβάλλουν στην επίτευξη κέρδους. Αναπόσπαστο συστατικό την ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας θεωρείται η καινοτομία η οποία αποτελεί επίσης μια διαδικασία απαραίτητη για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας.
Ο Henry (2003) ανέφερε πως η επιχειρηματικότητα είναι απαραίτητη για την υγιή οικονομία γιατί προσφέρει θέσεις εργασίας ενώ οι Wolcott και Lippitz το 2007 αναφέρουν πως η επιχειρηματικότητα επιδρά θετικά στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και των αποδόσεών τους.
Είναι γεγονός ότι επιχειρηματικότητα συνδέεται με κάθε τομέα οικονομικής δραστηριότητας. Άλλωστε, δεν θα ήταν εφικτή η δημιουργία επιχειρήσεων και η ανάπτυξη τους χωρίς την επιχειρηματικότητα.
Ακόμη, διαπιστώνεται ότι, η επιχειρηματικότητα τόσο ως προς το αντικείμενο όσο ως προς της μεθόδους και τα μέσα ανάπτυξης της εξελίσσεται διαρκώς. Το ενδιαφέρον επιχειρηματιών και επενδυτών για κάποιους επιχειρηματικούς κλάδους περιορίζεται ενώ αυξάνεται για κάποιους άλλους. Σε κάθε όμως περίπτωση η επιχειρηματικότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη επιχειρηματικής δραστηριότητας σε καινούργιους κλάδους όπου διαφαίνεται ότι μπορεί με την κατάλληλη αξιοποίηση των παραγωγικών συντελεστών να επιτευχθεί κέρδος.

thes.jpgΟ αθλητισμός ιδιαίτερα τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες στην Ελλάδα και τουλάχιστον μισό αιώνα για πολλές χώρες αποτέλεσε πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η ανάπτυξη ως επιστημονικού αντικειμένου και η επιστημονική διερεύνηση της Διοίκησης αθλητισμού και αθλητικών δραστηριοτήτων. Εν τούτοις, τις τελευταίες δύο δεκαετίες φαίνεται να αυξάνεται το ενδιαφέρον των ερευνητών για την αθλητική επιχειρηματικότητα. Η Ratten (2010) η οποία συνέβαλε σημαντικά στη διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου για την αθλητική επιχειρηματικότητα, περιέβαλε στο πλαίσιο της αθλητικής επιχειρηματικότητας κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα που σχετίζεται με τον αθλητισμό.
Η αθλητική επιχειρηματικότητα εμφανίζεται κυρίως στις υποδομές ,όπου την συναντάμε με τις κατασκευές των αθλητικών χώρων και τη βιομηχανία του αθλητικού εξοπλισμού. Επίσης αθλητική επιχειρηματικότητα αναπτύσσεται και στην οργάνωση αθλητικών δραστηριοτήτων με την μορφή του προϊόντος.
Όσον αφορά την επιχειρηματικότητα στις αθλητικές δραστηριότητες, η αθλητική επιχειρηματικότητα εμφανίζει αύξηση τα τελευταία χρόνια Ο Ball (2005) θεωρούσε πως η επιχειρηματικότητα είναι σημαντική στον αθλητικό κλάδο γιατί λόγο του καταναλωτή το αθλητικό προϊόν χρειάζεται αλλαγές για να είναι ελκυστικό. Ο Manson το 1999 χώρισε σε υποκατηγορίες τις παροχές της αθλητικής επιχειρηματικότητας. Συγκεκριμένα τις χώρισε σε αθλητικό στάδιο, τηλεοπτικά δικαιώματα, συμβόλαια παικτών και γεωγραφική τοποθέτηση . O Hall το 2006 εκτίμησε πως η ανάπτυξη των μεγάλων αθλητικών γεγονότων είναι συνδεδεμένη μεταξύ αθλητισμού και αστικής επιχειρηματικότητας ενώ ο Spiling το 1996 έβλεπε τον αθλητισμό ως μία καθαρή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Η έννοια της αθλητικής επιχειρηματικότητας και η σύνδεσή της με τα αθλητικά γεγονότα έχει μελετηθεί και ο Hall το 2006 έφτασε στο συμπέρασμα πως η ανάπτυξη των μεγάλων αθλητικών γεγονότων είναι συνδεδεμένη μεταξύ αθλητισμού και αστικής επιχειρηματικότητας. Επιπρόσθετα ,τα αθλητικά γεγονότα μπορούν να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη και να δημιουργήσει μια ανοδική τάση στον ήδη υπάρχοντα τουρισμό ή να δημιουργήσει προϋπόθεση τουριστικής ανάπτυξης σε μη τουριστικές περιοχές. (Daniels,2003).

Msc.Βασίλειος Βλασσάς
Διδάσκων Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Υποψήφιος Διδάκτωρ

Βιβλιογραφία

Avnimelech, G., Zelekha, Y. & Sarabi, E., 2011. The Effect of Corruption On Entrepreneurship. Copenhagen Business School,, June, pp. 1-27.
Ball, S. (2005). The importance of entrepreneurship to hospitality, leisure, sport and tourism. Hospitality,leisure, sport and tourism network, May 1-14

Bolton, W., & Thompson, J. (2000). Entrepreneurs: Talent, temperament, technique. Oxford: Butterworth Heinemann

Botero, J. και συν., 2004. The Regulation Of Labor. The Quarterly Journal of Economics (2004), June, pp. 1339-1382

Bruyat, C., & Julien, P. (2001). Defining the field of research in entrepreneurship. Journal of Business Venturing, 16(2), 165–180.

Crompton & Mccay (1997). Motives of visitors attending festivals events. Annals of tourism research , 425-439

Drucker, P. (1995). Managing in a time of great change. New York: Truman Talley Books/Dutton

Gartner, W. (1988). Who is an entrepreneur? Is the wrong question. American Journal of Small Business,12, 11–31

Goff, B., McCormick, R., & Tollison, R. (2002). Racial integration as an innovation: Empirical evidence from sports leagues. American Economic Review, 92(1), 16–26.

Hall, C. M. (2006). Urban entrepreneurship, corporate interests and sports mega-events: The thin policies of competitiveness within the hard outcomes of neoliberalism. Sociological Review, 54(2), 59–70.

Hardy, S. (1996). Entrepreneurs, organizations,and the sport marketplace. In S. Pope (Ed.),The new American sport history (pp. 341–365). Champaign, IL: University of Illinois Press.

Henry, C., Hill, F., & Leitch, C. (2003). Entrepreneurship education and training. Aldershot: Ashgate.

Johannisson, B., & Monsted, M. (1997).Contextualizing entrepreneurial networking.International Studies of Management &Organization, 22(3), 109–137.

Kurtzman, J. (2005). Sport tourism categories. Journal of Sport Tourism, 10(1), 15–20.

McGrath, R.G. & MacMillan, I.C. (2000). The Entrepreneurial Mindset. Boston: Harvard Business School Press.

McNamee, M. J., & Fleming, S. (2007). Ethics audits and corporate governance: The case of public sector sports organizations. Journal of Business Ethics, 73, 425–437.

Shane, S., & Venkataraman, S. (2000). The promise of entrepreneurship as a fi eld of research.Academy of Management Review, 25(1), 217–226.

Spencer, A., Kirchhoff, B., & White, C. (2008). Entrepreneurship, innovation, and wealth distribution:The essence of creative destruction. International Small Business Journal, 26(1), 9–23.

Spilling, O. R. (1996). The entrepreneurial system: On entrepreneurship in the context of a mega-event. Journal of Business Research, 36(1), 91–103.

Stevenson, H.H., Roberts, M.J. & Grousbeck, H.I. (1989). New Business Ventures and the Entrepreneur., Irwin: Homewood.

Vesper, K.H. (1980). New Venture Strategies. Prentice Hall: Englewood Cliffs

28η Οκτωβρίου 1940

28ηΟΚΤΩΒΡΙΟΥ.png

Σκέψεις και συμπεράσματα
Έχουν γραφεί τόσες ιστορικές αλήθειες, μαρτυρίες μαχητών και αμάχων, λαού γεγονότα και απόψεις από διάφορα πολιτικά πρίσματα και τόσες άλλες αλήθειες ή ακόμη και μισοαλήθειες …
Πλούσια η ιστορική βιβλιογραφία! Ίσως είναι χρήσιμο να ασχοληθούμε με το πνεύμα και το νόημα της αντίστασης του λαού και του στρατού μας μελετώντας κάποιες πτυχές της ιστορίας. Η ιστορία συνεχίζει να ασχολείται βεβαίως, γράφεται, ξαναγράφεται και ίσως κάπως αλλιώς διαμορφώνεται και αναρωτιέται κανείς, γιατί συμβαίνει; Για να προσαρμοστεί σε κάποια πολιτικά μέτρα και σταθμά; Μέγα σφάλμα για όποιους σκέφτονται έτσι. Η ιστορία γραφόμενη πρέπει να αντικατοπτρίζει την αλήθεια, πρέπει να αποτελεί μνήμη και παραδειγματισμό για τις επόμενες γενιές και τίποτε άλλο! Ακόμη και τα λάθη που συνέβησαν ανά εποχή (κυρίως αυτά), πρέπει να διδάσκουν και όχι να πολώνουν και να φανατίζουν.

efodos_1940_6-750x375.jpg

Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί σύμβολο αντίστασης στην Ιταλική εισβολή και στην Γερμανική κατοχή.
Σήμερα που τα αντιστασιακά «αντισώματα» έχουν αρκετά εξασθενήσει και είμαστε (φοβάμαι) πιο ευάλωτοι όσο ποτέ, ας θυμηθούμε κάποια έστω, ψήγματα ιστορίας, τότε που η απόπειρα εισβολής του Μουσολίνι στην Ελλάδα μετατράπηκε σε ταπείνωση του ιταλικού στρατού η οποία ανάγκασε τον έτερο πιο ισχυρό του άξονα τον Χίτλερ να παρέμβει σε υποστήριξη του Μουσολίνι. Ακολούθησε η κατοχή και η εθνική αντίσταση, εναντίον του κατοχικού στρατού.
Ας σταθούμε πέραν της γνωστής ιστορίας, στην συμπεριφορά του κατοχικού στρατού και στο πλιάτσικο σε ό,τι πήγαινε το μυαλό τους. Από τρόφιμα ως αρχαία μνημεία!
Οι Έλληνες, υποδουλωμένοι πλέον ζητιάνευαν στους δρόμους, έψαχναν σε σκουπιδοτενεκέδες, έτρωγαν ότι μπορούσαν να φανταστούν, ότι θα αποτελούσε τροφή τους. Οι Γερμανοί αξιωματικοί πετούσαν από τα μπαλκόνια τα αποφάγια και διασκέδαζαν βλέποντας τους Έλληνες με σηκωμένα τα χέρια να προσπαθούν να πρωτοαρπάξουν τα απομεινάρια του φαγητού τους! Άφησαν εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς πίσω τους!
Έμειναν οι μνήμες όλων αυτών των γεγονότων και τα ψυχικά τραύματα, αυτής της γενιάς που μοιραία τις πέρασε (μέσα από τις πληγές των βιωμάτων) στην επόμενη γενιά και ως να εξασθενήσουν αυτά τα βιώματα και να επουλωθούν αυτά τα ψυχικά τραύματα, ήρθαν τα καινούργια!
Έτοιμο και πρόσφορο το έδαφος, για να περάσουν στο επόμενο στάδιο, αφού χτυπώντας την παιδεία, τον πολιτισμό μας και κυρίως παραποιώντας την ιστορία μας. ( Όχι βέβαια μόνοι τους οι ξένοι). Φτάσαμε λοιπόν στην σημερινή εποχή του καταναλωτισμού, της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, κατάφεραν να μας οδηγήσουν οι αξιότιμοι αιρετοί μας και να μας επιβάλλουν οι ξένοι την οικονομική κατοχή της πατρίδας. Είναι αναγκαία όσο ποτέ η ανάπτυξη αντιστασιακού πνεύματος σε ό,τι δεινά συνεχίζουν να έρχονται.
Βιώνουμε μια περίεργη όσο και ισοπεδωτική κοσμοαντίληψη της οποίας τα κύρια χαρακτηριστικά (εθνολογικά, οικονομικά, κοινωνικά, ψυχολογικά, ατομικά κ. α.) δεν ξέρουμε αλλά ίσως υποψιαζόμαστε, πού έχουν το «εργαστήρι» τους και πού θέλουν να μας οδηγήσουν, ως τελικό προορισμό!
Η αντίσταση για να έχει αποτέλεσμα, απαιτεί πάντα ομοψυχία. Σε αυτό ακριβώς δεχόμαστε πάντα σαν χώρα και σαν λαός «τα πυρά». Ας απορρίψουμε τις κλισέ εκφράσεις-ύβρεις που μας επιβάλλουν περίεργες «πηγές εφεύρεσης λέξεων». Μπορούμε να συνομιλούμε με ελληνικά, χωρίς επαναλαμβανόμενες ατάκες άλλων.
Η αντίσταση ας ξεκινήσει με ένα χαμόγελο στον συμπάσχοντα φίλο, συμπολίτη, πατριώτη μας, ας γίνει αλληλεγγύη. Όλοι γνωρίζουμε ότι βαλλόμαστε από παντού και ότι πρέπει να στηριζόμαστε στις δικές μας δυνάμεις. Μέγα παράδειγμα αντίστασης και η επέτειος των ημερών.
Η 28η Οκτωβρίου 1940, ταυτίστηκε με την Επανάσταση του 1821. Και οι δυο πόλεμοι θεωρήθηκαν ουτοπία για τους «λογικούς» της εποχής τους. Η αντίσταση των ελληνικών στρατευμάτων κατά το 1940-41 έγινε σύμβολο και έφτασε να ειπωθεί το:«Από σήμερα δεν θα λέμε ότι οι Έλληνες πολεμούν σαν ήρωες, αλλά ότι οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες» από τον Sir Winston Leonard Spencer-Churchill ή κατ’ άλλους, από τον άγγλο βουλευτή Francis Noel-Baker.
Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί ίσως την ενδοξότερη στιγμή της νεοελληνικής Ιστορίας. Ας μας μείνει λοιπόν από την 28η Οκτωβρίου η απόκρουση της εξωτερικής απειλής εναντίον της ακεραιότητας της χώρας και η Εθνική Αντίσταση στην κατοχική δύναμη, ως την απελευθέρωση. Οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία, λογχεύει κινδύνους που ίσως μας οδηγήσει να ολισθήσουμε σε επικίνδυνες ατραπούς. Θα πρέπει να μας είναι αδιάφορο, ποιο τρόπο διακυβέρνησης έχει επιλέξει ο επίδοξος εισβολέας μας. Το κριτήριο για την πατρίδα μας είναι ότι έρχεται σαν εισβολέας, όχι με τι καθεστώς κυβερνιέται αυτή η χώρα. Είτε λέγεται Ιταλία, Γερμανία, είτε Τουρκία, είτε οποιαδήποτε άλλη, οποιουδήποτε καθεστώτος.
Οι Σουλιώτισσες παλαιότερα δεν ενδιαφέρονταν ποιος ήταν Σουλτάνος ούτε ενδιέφερε τους Σουλιώτες πώς λεγόταν ο αντίπαλος πασάς. Έτσι και το 1940, αδιαφορούσαν πλήρως οι Ηπειρώτισσες για το καθεστώς της Ιταλίας και της Γερμανίας. Στα μαχόμενα παλικάρια μετέφεραν πολεμοφόδια και έπλεκαν κάλτσες.
Σαν εχθρός πρέπει να αντιμετωπιστεί οποιοσδήποτε και κάθε μορφής εισβολέας, σε κάθε περίπτωση και να «φυλάττουμε πίστη εις την πατρίδα και υπακοήν εις το σύνταγμα και τους νόμους της πατρίδος» μας.
Φοβερές οι συνέπειες του έπους του 1940, όμως δεν στάθηκαν ικανές να καταλύσουν το ελληνικό έθνος. Αυτό το «ελληνικό έθνος» είμαστε απλά εμείς, ο γείτονας, ο φίλος, ο συμπολίτης, ο πατριώτης Οι λέξεις κλισέ εδώ δεν έχουν θέση.
Και στην Εθνική αντίσταση που ακολούθησε, οι αντιστασιακές δυνάμεις είχαν αναφορά στο έθνος μας: «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο», «Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος», «Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός».
Όλη η υδρόγειος έτσι σκεφτόταν και σκέφτεται. Όλοι οι λαοί αγωνιούν για την επιβίωσή τους. Τα υπόλοιπα δημιουργήθηκαν για να διχάζουν λαούς και να τους βάζουν να αλληλοσπαράσσονται, στερώντας τους ποικιλότροπα την ελευθερία. Ακόμη και το πισώπλατο χτύπημα της παιδείας, των πολιτισμών των λαών, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ιδιαίτερα της πατρίδας. Χωρίς πατρίδα άλλωστε πού θα μπορούσαν να δημιουργήσουν με βάση τις ανωτέρω αξίες;
Αυτές οι αξίες δεν είναι αυτονόητες και εύκολα μπορούν να απειληθούν γι’ αυτό δεν μπορούμε να τις θεωρούμε δεδομένες και επομένως πρέπει πάντα να αγωνιζόμαστε για αυτές.
Γνωρίζουν όσοι ορκίστηκαν, ότι πολλές φορές δημιουργούνται απορίες, ακόμη και υποψίες αν υπάρχουν ή όχι επίορκοι!
Θα έχανε το νόημα οποιαδήποτε αναφορά στο 1940, αν είχαν διαπραγματευτεί ξεπούλημα τμήματος ή τμημάτων της πατρίδας, προκειμένου να ευημερήσουν οι υπόλοιποι και «…για χάρη της ειρήνης…» όπως είπε κάποια πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων σε νέο ορκισμένο πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, κάποτε! (πασίγνωστο και έχει καταγραφεί παντού).
Ό,τι με τόσες θυσίες αποκτήθηκε, πάση θυσία πρέπει να μείνει ο τόπος μας! Αυτό είναι το βασικό δίδαγμα της ιστορίας και έρχεται μέσα από τις μνήμες και την γνώση. Τρανταχτό παράδειγμα και επίλογος ας είναι δύο γράμματα.
Το γράμμα του Ίλαρχου Κων. Τζαβέλλα στον πατέρα του, όπως είναι σε προηγούμενο άρθρο μου:
Έγραφε στις 15 Νοεμβρίου 1940 ο ίλαρχος Κων. Τζαβέλλας στον πατέρα του ανώτατο αξιωματικό Ε.Α. Λάμπρο Τζαβέλλα: «… Μετά 7ωρον μάχην καθ’ ην κατέλαβον δύο οχυρωμένα υψώματα 700μ., όρθιος, ακάλυπτος και ασκεπής με το πιστόλι στα χέρια, ωδήγησα τους άνδρες μου στην Δόξα και την Νίκη. Ευρίσκομε επί Αλβανικού εδάφους όπου είχα την τιμή και την ικανοποίηση να πατήσω πρώτος με το σύνταγμά μου. Εδέχθην τα συγχαρητήρια των προϊσταμένων μου και να είσαι υπερήφανος πατέρα γιατί ο γυιός σου αψηφώντας τον θάνατο, επολέμησε σαν Τζαβέλλας». (Δεκεμβρίου 2 του 1940, έπεσε ηρωικά μαχόμενος και όρθιος, αφού δέχτηκε κατάστηθα ριπή πολυβόλου).
Ολόκληρο το άρθρο στις παρακάτω ιστοσελίδες:
https://www.thesprotikospalmos.gr/?p=69893), https://www.thespro.gr/2018/10/1940.html https://penbloc.blogspot.com/2018/10/blog-post_27.html
Η επόμενη είναι μια επιστολή απάντηση πατέρα κάποιου μαχητή, στον γιο του, που του ζητά σε ποια διεύθυνση να στείλει γράμμα προς τον αδελφό του, που πολεμούσε κι αυτός στο μέτωπο. Ρωτούσε για τον αδερφό του, ο οποίος είχε σκοτωθεί χωρίς ο πρώτος να το γνωρίζει: Η απάντηση συγκλονιστική:
“Παιδί μου, μου ζητάς τη διεύθυνση του αδελφού σου. Σου τη γράφω.
“Πάνθεον Ηρώων”. Σφίξε την καρδιά σου. Σε φιλώ. Ο πατέρας σου”
Αυτή η γη είναι πολύ ακριβή για να ξεπουληθεί και η ιστορία μας βρίθει από τέτοια γεγονότα. Δεν έχει κανείς δικαίωμα να μας στερήσει ούτε σπιθαμή γης, ούτε την γνώση της ιστορίας μας!

sdim
Γράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

Αυλαία για το ηρωικό Σούλι, 2 Σεπτέμβρη 1822

kiafa

Κάστρο της Κιάφας
Μένοντες από εφόδια και κυρίως από νερό στο Κάστρο της Κιάφας οι Σουλιώτες, δέχτηκαν να συνθηκολογήσουν με τους Τουρκαλβανούς. Παρά τις παραινέσεις των τουρκαλβανών Ομέρ Βρυώνη, Σελιχτάρ Πόνιου και Αγοβασιάρη να μείνουν και να συμμαχήσουν μαζί τους για λογαριασμό των Τούρκων με αρκετά προνόμια από το Δοβλέτι, δεν δέχτηκαν παρά την επιμονή τους. Ζήτησαν να αναχωρήσουν για τα Επτάνησα, με εγγυήσεις του αρμοστού των Επτανήσων, να επιβιβαστούν σε πλοία με την Ιόνιο σημαία.
Οι Τούρκοι συμφώνησαν με τις προτάσεις και υπογράφτηκε στην Πρέβεζα η συνθήκη, στην οικία του πρόξενου Μέγγερ. Η συνθήκη υποχρέωνε τους Τουρκαλβανούς να δώσουν όσα μεταφορικά ζώα χρειαζόταν για να μεταφέρουν τις οικογένειες και τα πράγματά τους ως την παραλία της Σπλάντζας (Αμμουδιά). Να πληρώσουν δε, τα ναύλα των πλοίων και να δώσουν Τούρκους ομήρους ως να μπουν στα πλοία.
Προσπάθησαν οι Σουλιώτες να καθυστερήσουν την αναχώρηση από την Κιάφα όσο μπορούσαν, ελπίζοντας μήπως βρέξει και κατάφερναν να έχουν νερό για να μπορούν να αντισταθούν, όμως μάταια. «Πεισθέντες δε εις την απόφασιν της ειμαρμένης απεφάσισαν και δεύτερον ν’ αφήσωσι την φιλτάτην γην της γεννήσεώς των…» γράφει χαρακτηριστικά γι’ αυτό ο Λάμπρος Κουτσονίκας. Έτσι έφυγαν οριστικά από το Σούλι, καταφθάνοντας στην Κεφαλλονιά.
Όλα τελείωσαν για το Σούλι στις 31 Αυγούστου 1822 τα γυναικόπαιδα, μαύρο καραβάνι σε μακριά γραμμή, κατέβηκαν με ψυχικό θρήνο στη Σαμονίβα, στην σκάλα της Τζαβέλλαινας προς τη Γλυκή. Τα βράχια που αγάπησαν με πάθος δε θα τα ξανάβλεπαν πια. Την ίδια μέρα έφτασαν στη Σπλάντζα και μπήκαν στα καράβια.
Στις 2 Σεπτέμβρη παράτησαν την Κιάφα κι οι Σουλιώτες ακολουθώντας το ίδιο δρομολόγιο. Έφυγαν οι υπερήφανοι άντρες αφού πήραν μέσα στην ψυχή τους το Σούλι, όλα τα βουνά στα οποία τόσα όνειρα ζύμωσαν και τα οποία με τόσο αίμα πότισαν. Δεν υπάρχει απ’ το Σεπτέμβρη του 1822 τίποτ’ άλλο στο Σούλι από τα στητά βράχια και τον αγέρα που περνάει ανάμεσά τους και ξετυλίγεται στα διάσελα σαν απόηχος της Σουλιώτικης πολεμικής ιαχής:
«Ω ντέρα ω μπούρα… μπι τα… ω τρίμα…».
Έμεινε από τότε και παραμένει πάντα και θάναι εσαεί το Σούλι θρύλος. Θρύλος που θα ζει ανάμεσά μας και θα καλεί τον άνθρωπο σε μεγάλα έργα.
Ο δρόμος της αρετής, της αξιοπρέπειας, της αγάπης, στην ζωή, στην ελευθερία, στον άνθρωπο είναι δύσκολος, αλλά ωραίος και πιο όμορφος από την ίδια την ζωή.
Εδώ κάπου ίσως τελείωσε η 1η πράξη για τους Σουλιώτες… Όμως συνεχίστηκε με μεγάλες ακόμη θυσίες για την απελευθέρωση ολόκληρης της ελεύθερης σήμερα Ελλάδας ως τους πολέμους του 1912-13 και ακόμη το 1940-41. Έδωσαν πάντα το παρόν προσθέτοντας σελίδες γραμμένες δυστυχώς με αίμα και δεν ξαναγύρισαν πια στο Σούλι. Ωστόσο από κάπου μας κοιτάζουν, βλέπω το χαμόγελό τους και την καθαρή ματιά τους.
Ας σταθούμε με γνώση, με σύνεση και σεβασμό απέναντι στην ιστορία χιλιετηρίδων, που μοιραία πήραμε την σκυτάλη της και πρέπει να την παραδώσουμε, χωρίς να γίνουμε οσφυοκάμπτες.
Ας μην επιτρέψουμε να την φιμώσει ο δόλος είτε η αφέλεια!

sdim.png

Γράφει ο ΣΩΤΗΡΗΣ Λ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Λάμπρου Κουτσονίκα Γενική ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως
Νίκος Γ. Ζιάγκος (εκ Ποπόβου) βιβλ. Μάρκος Μπότσαρης

Μάρκος Μπότσαρης. Επετειακό αφιέρωμα

 

Filippo Marsigli Η μάχη στο ΚεφαλόβρυσοFilippo Marsigli Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο
DSC03133   Γράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

Η τελευταία μάχη και ο θάνατος του Σουλιώτη ήρωα στο Κεφαλόβρυσο Ευρυτανίας. 8 προς 9 Αυγούστου το βράδυ 1823. «Μάνα δε γέννησε στην Ελλάδα δεύτερο Μάρκο… Ούτε είδα, ούτε θα ιδώ τέτοιον πολεμάρχη». Είπε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης για τον Μάρκο Μπότσαρη.

Μεταξύ τους οι Σουλιώτες μπορεί να μάλωναν, θύμωναν, τρώγονταν πολλές φορές, μα ήταν σαν να μάλωναν στην ίδια την φαμίλια, στο ίδιο σπίτι. Κι όμως ο αγώνας ήταν αγώνας. Πάλεψαν για την λευτεριά και απόσπασαν τον θαυμασμό όλης της χώρας.
«Πού πας ορέ Μάρκο; με τούτους πας να πολεμήσεις; Εκείνοι είναι μεγάλο ασκέρι». Λέει ο Καραϊσκάκης.
«Αν σε ρωτήσουν πού πάω, να τους πεις, ότι ο Μάρκος πάει για να σκοτωθεί». Απαντάει φεύγοντας ο Σουλιώτης ήρωας.
Και πήγε…
Από την πλευρά των Τούρκων, δύο ασκέρια υπό τους Μουσταή Πασά της Σκόνδρας με 12.000 Αλβανούς και 3.000 Μιρντίτες (Αλβανοί βουνίσιοι ρωμαιοκαθολικοί χριστιανοί) και Ομέρ Βρυώνη πασά των Ιωαννίνων με 4.000 Τουρκαλβανούς, χωρισμένοι σε τρία τμήματα, ξεκινούν σε παράλληλη κάθοδο προς το Μεσολόγγι.
Κατάλαβε ο Μάρκος τις δύσκολες ώρες και δεν κάθισε καθόλου μέσα στην πολιτεία, αλλά πήρε 400 Σουλιώτες κι άλλους 850 ακόμα και έβαλε στο μυαλό του το σχέδιο επίθεσης κατά του Σκόντρα.
Για να πάψει κάθε γκρίνια και παράπονο μπροστά σε όλους ξέσκισε το δίπλωμα της αρχιστρατηγίας και είπε εκείνο το αθάνατο:
«Όποιος είναι άξιος παίρνει το δίπλωμα μεθαύριο μπροστά στον εχθρό».
Και κάλεσε συμβούλιο και μεταξύ άλλων είπε: «Ο Θεός μας βοήθησε και νικήσαμε πολλές φορές τους εχθρούς της πίστης μας, θα μας βοηθήσει να νικήσουμε και τούτον τον εχθρό που έχει στηρίξει όλες τις ελπίδες τους ο Σουλτάνος.
Απάντησαν οι καπεταναίοι πως πολλές φορές είχαν νικήσει τους Γκέγκηδες και θα τους νικήσουν και τώρα σε τούτα τα βουνά που διάλεξαν να κατεβούν. Όλοι μαζί με τον θρυλικό αρχικαπετάνιο, τον Μάρκο Μπότσαρη που ο Νίκος Ζιάγκος στο βιβλίο του, τον αποκαλεί συνέχεια «ισόθεο», ανεβαίνουν για τα βουνά του Καρπενησιού.
Τζαβέλλας, Φωτομάρας, Ζέρβας, Γιολδάσης με τα αδέρφια του, Ζαχαράκη και Κώστα Σερέτη, Σιαδήμας, Κοντογιαναίοι της Φθιώτιδας τάχτηκαν στα Λακώματα της Σανιάδας που είναι στις πλαγιές του Κόρακα.
Ο Μάρκος και οι Σουλιώτες προχώρησαν στο Μικρό Χωριό. Μόλις έφτασαν έστειλε ο Μάρκος τρία ψυχωμένα παλικάρια να συγκεντρώσουν πληροφορίες για τον εχθρό. Τα ξαδέρφια του, Θανάση (Τούσια) Μπότσαρη, τον Θανάση Κουτσονίκα και τον Γιάννη Μπαϊραχτάρη. Τον μπαϊραχτάρη του (σημαιοφόρο του).
Ήταν 7 Αυγούστου που τούτα τα παλικάρια μπήκαν στο εχθρικό στρατόπεδο να το κατασκοπεύσουν, αφού τίποτα δεν διέφερε από τον εχθρό, ούτε στο ντύσιμο ούτε στην γλώσσα. Τιμή σε τούτα τα παλικάρια. Γύρισαν την ίδια μέρα και είπαν όσα είδαν και άκουσαν στον Μάρκο. Αμέσως ο αρχικαπετάνιος έστειλε γράμμα στα Λακώματα:
«Αδερφοί καπεταναίοι. Εγώ ήρθα και έχω σκοπό να προσβάλω τον πασά. Αν θέλετε κατεβάτε κάτω στον Άγιο Νικόλαο του χωριού Κλαψίου να κουβεντιάσουμε και να τον χτυπήσουμε μαζί κι αν δεν θέλετε μην έρχεστε».
«Δεν είμαστε γυναίκες να μην πάμε», είπαν οι Σουλιώτες και πήγαν στον Άη Νικόλα. Εκεί τους περίμενε ο Μάρκος και μιλήσανε.
Αποφάσισε ο Μάρκος το βράδυ 8 με 9 Αυγούστου να μπει από την είσοδο της κοιλάδας ακολουθώντας το ρέμα και θα χτυπούσε άξαφνα. Εκείνοι θα ’πρεπε να πέσουν πάνω στον εχθρό από την άλλη μεριά, από το διάσελο του Άη Αντρέα και από το γεφύρι του Δεσπότη, έτσι θα έβαζαν τον εχθρό στην μέση.
Έμαθαν οι Τουρκαλβανοί Γκέγκηδες από μαντατοφόρο που δείλιασε και πήγε προσκύνησε, τις προθέσεις του Μάρκου. Δεν πίστευαν ότι θα τους χτυπήσουν 1.250 άνθρωποι και μάλιστα τον «υπερήφανο» στρατό των Σκοντράνων.
Σύνθημα: Τσίλι γιε τι; Παρασύνθημα: Χέκουρ
Στις 8 Αυγούστου την νύχτα οι οπλαρχηγοί με τον Τζαβέλλα, έφτασαν στον Άη Αντρέα και έστειλαν ανιχνευτές.
Από την άλλη μεριά ο Μάρκος με τους άντρες του έμπαινε στην ρεματιά το βράδυ 10,15΄ που όρισαν, όπως είχαν μιλήσει. Με ακρίβεια κινήθηκε και ο Τζαβέλλας. Σύνθημα για να μη σκοτωθούν μεταξύ τους είχαν το: Τσίλι γιε τι; (ποιος είσαι) και παρασύνθημα: Χέκουρ (σίδερο).
Ξαφνικά, την γαλήνη της νυχτιάς την αναστατώνει η σάλπιγγα της επίθεσης. Τότε άρχισε το μεγάλο γιουρούσι, μοναδικό στην ιστορία των Σουλιωτών. Το Κεφαλόβρυσο, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μετατρέπεται σε ένα απέραντο σφαγείο Τουρκαλβανών. Το απερίγραπτο μακελειό συνεχίστηκε ως πριν χαράξει στο Κεφαλόβρυσο και γέμισε η κοιλάδα σφαγμένα κουφάρια.
Τους βρήκε τέτοιο κακό μέσα στην νύχτα στο ορδί τους που νόμισαν ότι ήταν λάθος, ατύχημα και φώναζαν: «Χατάς…χατάς…». Απάντησε ο ίδιος ο Μάρκος φωνάζοντας:
Δεν είναι χατάς (ατύχημα), σας σφάζει ο Μάρκος.

Ο θάνατος του Μάρκου

Οι Σουλιώτες, αλαλάζουν σαν δαιμονισμένοι και σφάζουν ασταμάτητα, για να μην προλάβουν οι τουρκαλβανοί να συνέρθουν. Τρέχουν πανικόβλητου οι «αήττητοι» του Μουσταή Πασά της Σκόνδρας πανικοβλημένοι και πνιγμένοι στο αίμα. Οι Σουλιώτες ορμούν με ακόμα περισσότερη μανία και ατέλειωτο πάθος. Μεγάλος είναι ο πανικός και η σύγχυση που επικρατεί στους τουρκαλβανούς. Δεν ξέρουν από ποιον να φυλαχτούν και σφάζονται μεταξύ τους. Τα σπαθιά βούλιαζαν στις σάρκες των τουρκαλβανών και έκοβαν τα κεφάλια τους, σφύριζαν οι σφαίρες στην λαγκαδιά και στα φυλλώματα των πλατάνων. Μια σφαίρα βρήκε τον Μάρκο στο βουβώνα, μα δεν την κατάλαβε και συνέχιζε την σφαγή.
Ο Κουτσονίκας γράφει, ότι ο Κίτσος Τζαβέλλας με τους δικούς του πολέμησε από την άλλη μεριά ως πριν το χάραμα που υποχώρησαν όλοι.
Το σώμα υπό τον Κίτσο Τζαβέλα υποχώρησε μετά από σύντομη ανταλλαγή πυρών, γράφει η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ. ΙΒ’, σ. 303.
Αυτή είναι η πρώτη καταδρομική επίθεση στη παγκόσμια πολεμική ιστορία που έχει καταγραφή και ήταν σχέδιο του Μάρκο Μπότσαρη.
Με το χάραμα της 9 Αυγούστου οι Σουλιώτες αποχωρούν χωρίς τον κίνδυνο να τους ακολουθήσει κανείς. Οι Σουλιώτες λουσμένοι πατόκορφα απ’ το εχθρικό αίμα γελούν με το κατόρθωμά τους. Μαζί τους, εκτός τα πολλά λάφυρα, σέρνουν αιχμάλωτο και τον διοικητή του στρατοπέδου, τον Άγο Βασιάρη.

Tomb_Of_Markos_Botsaris.jpgΤον Μάρκο έμελλε εκείνο το βράδυ να τον σταματήσει μόνο ο θάνατος από το να πιάσει τον Σκόντρα αιχμάλωτο ή να του πάρει το κεφάλι!
Ο Μουσταή Πασά της Σκόντρας ταμπουρωμένος πίσω από την μάντρα με όλους τους σωματοφύλακες και ο Μάρκος όρμησε κατά κει. Από κοντά του o ξάδερφός του Νάσης Κουτσονίκας, αδερφός του Λάμπρου, καθώς ο άλλος ξάδερφός του Τούσιας Μπότσαρης, έσφαζε τουρκαλβανούς λίγο πιο πέρα. Δεν πρόκανε ο Κουτσονίκας να κρατήσει το λαβωμένο στο βουβώνα θηρίο, τον «ισόθεο» Μάρκο (έτσι τον αποκαλεί ο Νίκος Ζιάγκος) προτού βγάλει το κεφάλι από τον τοίχο να χιμήξει. Μέσα στην νύχτα το θανατηφόρο βόλι τον βρήκε πάνω από το δεξί μάτι.
Ο Νάσης Κουτσονίκας τον σηκώνει με πόνο και συντριβή και τον μεταφέρει πιο πίσω και τον φορτώνεται ο Τούσιας Μπότσαρης μέχρι να τον κατεβάσουν μέσα στην νύχτα προτού το αντιληφτούν τα παλικάρια ότι ο Μάρκος πάει και χάσουν το ηθικό τους.
Η είδηση για τον χαμό του Μάρκου Μπότσαρη έγινε στριγγιά φωνή και μεγάλο μοιρολόι και πέταξε πάνω από βουνά, φαράγγια και κάμπους από όλη την όλη την επαναστατημένη Ελλάδα. Και έφτασε και πάνω στην Ήπειρο, στην Θεσπρωτία και στο ερημωμένο Σούλι στην γενέτειρα του Μάρκου και όλων των Σουλιωτών.
Όταν απομακρύνονται αρκετά από το διαλυμένο στρατόπεδο οι Σουλιώτες και χάνονται οι κραυγές του πόνου και της απελπισίας, φτάνουν σε ένα αναπάντεχο θέαμα. Σε ένα πλάτωμα του Κώνισκου, βλέπουν τον αρχηγό τους, το Μάρκο, νεκρό. Δίπλα του, οι συνοδοί του σκυφτοί και αμίλητοι. Η χαρά της νίκης μετατρέπεται σε οδύνη και το μίσος της εκδίκησης τρελαίνει το μυαλό τους. Με μιας γονατίζουν τον αιχμάλωτο Άγο Βασιάρη μπρος στο σώμα του αρχηγού τους, όπως ορίζουν τα αρχαία πολεμικά έθιμα, και τον σφάζουν.
Ο Μάρκος είχε πιάσει τον Άγο Βασιάρη που ήταν αρχηγός του στρατοπέδου και τον παρέδωσε στους Σουλιώτες να τον κρατήσουν. Εκείνοι όμως μετά τον θάνατο του Μάρκου, τον σκότωσαν.
Τον Μάρκο τον πήγαν στο Μεγάλο Χωριό 5 η ώρα το πρωί και από κει συνοδεία 100 Σουλιώτες για το Μεσολόγγι. Έφτασαν 11 η ώρα στο μοναστήρι του Προυσού όπου είχε αποσυρθεί ο Καραϊσκάκης μετά την αρρώστια του. Φτάνοντας η πομπή των Σουλιωτών, βγήκε κλαίγοντας ο Καραϊσκάκης και πάει στον νεκρό Μάρκο και τον ασπάζεται. Αποχαιρετώντας τον δε, λέει:
«Μακάρι αδερφέ Μάρκο από τέτοιον θάνατο να πάενα κι εγώ».
Περπατώντας πολύ γρήγορα και ασταμάτητα οι Σουλιώτες με τον νεκρό Μάρκο, έφτασαν στο Αγρίνιο 11 η ώρα προτού τα μεσάνυχτα και από εκεί στο Μεσολόγγι στις 10 Αυγούστου στις 9 με 10 η ώρα το πρωί.
Βαρύ πένθος για τον 33χρονο αρχικαπετάνιο Μάρκο Μπότσαρη στο Μεσολόγγι. Ο πρώτος έπαρχος υποδέχτηκε τον Μάρκο και τον ασπάστηκε. Η Μάρω, αδερφή του Μάρκου ζήτησε να τον πάρει στο σπίτι της για τις τελευταίες φροντίδες και να τον κλάψει.
Συνηθισμένη από θανάτους η φάρα των Μποτσαραίων, όπως και όλων των Σουλιωτών.
«Ήταν γραμμένο έτσι να πάει και ο Μάρκος μου, από τότε που γεννήθηκα δεν άκουσα και δεν είδα τίποτε άλλο από σκοτωμούς, πόλεμο και κακό».
Είπε μέσα στα άλλα η αδερφή του Μάρκου η Μάρω. Κι έκλαψε τον αδερφό της με έναν γοερό θρήνο, που εξιστορούσε την ζωή του από το Σούλι που γεννήθηκε ως την Κέρκυρα, στην Ιταλία, στα νησιά, παντού όπου περπάτησε ο ήρωας και ανέβασαν τον θρήνο πολύ ψηλά και έφτασαν και στο Καρπενήσι που άφησε την τελευταία του πνοή τούτος ο αετός που ήταν του Σουλίου και έγινε ολόκληρης της Ελλάδας.
Συμφωνία επιβλητική οι 33 κανονιές όσες και τα χρόνια του Μάρκο Μπότσαρη του Σουλιώτη, που αντηχούσαν κάθε ένα τέταρτο.
Η κηδεία του Μάρκου
Ο ίδιος ο έπαρχος Κ. Μεταξάς γράφει: «Ο νεκρός πέρασε στο σπίτι του θριαμβευτικά, ντυμένος με τα καλά του και σκεπασμένος με την Ελληνική σημαία. Κι ο λαός σε ατελείωτη σειρά περνούσε και φιλούσε τον ελευθερωτή της πατρίδας».
Το απόγευμα έγινε η κηδεία, ξεκινώντας από το σπίτι του έπαρχου για να δειχτεί πως τον κηδεύει το έθνος. Τούτη η πομπή έμοιαζε με έναν θρίαμβο σαν εκείνο των αυτοκρατόρων της Ρώμης ή των Βυζαντινών στρατηγών. Μπροστά οι τουρκαλβανοί αιχμάλωτοι, άλογα των πασάδων με τις τούρκικες σημαίες από πάνω. Ακολουθούσαν οι παπάδες με τον Δεσπότη, κι αμέσως ύστερα ο νεκρός που τον σήκωναν ψηλά, στα δυνατά τους μπράτσα 12 παλικάρια του, ενώ κοντά στο φέρετρο ακολουθούσε η Μάρω και οι άλλοι συγγενείς του, ο Έπαρχος οι καπεταναίοι, ο λαός. Γυναίκες με ξέπλεκα μαλλιά ριγμένα στην πλάτη συμπλήρωναν την πορεία, ενώ ακολουθούσαν φορτιάτικα ζώα με όλα τα όπλα και τα σπαθιά, που πιάστηκαν στην μάχη. Τελευταία έρχονταν οχτώ χιλιάδες γιδοπρόβατα και έκλεινε ο θρίαμβος.
Μετά την νεκρώσιμη ακολουθία θάφτηκε μπροστά στον ιερό ναό της εκκλησιάς «Παναγία» δίπλα στον τάφο του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη.
Δεν υπήρχε άνθρωπος απλός κι επίσημος που να μην τον συγκίνησε ο θάνατος του Μάρκου, μας γράφει ο Νίκος Ζιάγκος στο βιβλίο του: «Μάρκος Μπότσαρης»
Ήταν νύχτα πριν ξημερώσει η 9η Αυγούστου 1823 που ο Μάρκος Μπότσαρης από την μάχη στο Κεφαλόβρυσο πέρασε στην αιωνιότητα.
Οι απώλειες της μάχης εκατέρωθεν
Το νυχτερινό γιουρούσι που ξημέρωνε η 9 Αυγούστου 1823, στα Πλατάνια του Κεφαλόβρυσου, οι Έλληνες – Σουλιώτες είχαν ακόμη 59 νεκρούς, εκτός του Μάρκου και 42 τραυματισμένους. Σκότωσαν 1.500 Τουρκαλβανούς και πλήγωσαν λιγότερους. Έπιασαν αιχμαλώτους και πήραν 1.600 τουφέκια, 1.800 πιστόλες και 300 σπαθιά. Πήραν ακόμα, 1.200 άλογα, 30 μουλάρια, 4 σημαίες και χιλιάδες γιδοπρόβατα.
Όμως κάποιοι ιστορικοί μιλάνε για 3.000 απώλειες των Τούρκων, ο Πρόκες Όστεν για 2.000 και ένα τραγούδι για 1.200.
Πολλά τραγούδια γράφτηκαν για τον Μάρκο. Τραγούδια που εξυμνούσαν την παλικαριά του, τις μάχες που έδωσε αλλά και θρήνοι και μοιρολόγια, για τον θάνατό του σε αρβανίτικα και σε ελληνικά. Όλη η Δυτική αλλά και η υπόλοιπη Ελλάδα θρήνησε αυτό το παλικάρι, τον μετρημένο, τον ντροπαλό και λιγομίλητο και γνωστικό, τον άξιο και έξυπνο αρχικαπετάνιο, που στις μάχες γινόταν θηρίο ανήμερο και τον έτρεμαν και σέβονταν και οι εχθροί του. Κάποιοι έκλαψαν την απώλεια τέτοιου παλικαριού, όπως ο πασάς Ισμαήλ Πλιάσα, από σεβασμό στον Μάρκο κι ας ήταν οχτρός.
Έγραψαν πολλοί ποιητές και συγγραφείς για τον Μάρκο. Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη συγκίνησε τους φιλέλληνες σε Ευρώπη και Αμερική. Αρκετά ποιήματα αφιερωμένα σ’ αυτόν από πολλούς Ευρωπαίους ποιητές, ακόμη και ο Ζακυνθινός συνθέτης Παύλος Καρρέρ το1858 παρουσίασε την όπερα «Μάρκος Μπότσαρης». Μία πλατεία του Στρασβούργου έχει το όνομα του Έλληνα οπλαρχηγού και μια ταμπέλα γράφει εν συντομία ποιος ήταν ο Μάρκος Μπότσαρης. Το γαλλικό κράτος τίμησε το 1911 τον Μάρκο Μπότσαρη, δίνοντας σ’ έναν από τους σταθμούς του παρισινού μετρό τ’ όνομά του («Botzaris»). Στο Στρασβούργο υπάρχει πλατεία που έχει το όνομά του: «Square Markos Botzaris».
Μετά την Έξοδο και τη κατάληψη του Μεσολογγίου από τους οθωμανούς, οι τουρκαλβανοί άνοιξαν τον τάφο του Μπότσαρη αναζητώντας τα πολύτιμα όπλα του.
Ο Μάρκος Μπότσαρης έμεινε στην ιστορία για την ανδρεία του και τη σημαντική συμβολή του στον Αγώνα για την ανεξαρτησία των Ελλήνων και δίκαια θεωρείται εθνικός ήρωας. Είναι ο μόνος ίσως που δεν θα του βρει κάποιος ούτε ένα ψεγάδι, σε αυτό το ανδρείο παλικάρι, τον συνετό άνδρα, τον έξυπνο στρατιωτικό, τον ακέραιο χαρακτήρα. Ο μεγαλύτερος ήρωας που γέννησε η Ήπειρος και από τους μεγαλύτερους ήρωες της κατά την ιστορία της νεότερης Ελλάδας.

Γκιόλιας Μ., Ιστορία Της Ευρυτανίας στους Νεότερους Χρόνους (1393 – 1821), Εκδόσεις «ΠΟΡΕΙΑ», Αθήνα 1999.
Μαυρομύτης Γ.Α., Καρπενήσι 1810 – 1820, Εκδόσεις «ΠΑΝΕΥΡΥΤΑΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ», Αθήνα 2006.
Μηχιώτης Χ., Τυμφρηστός και Τυμφρήστιοι, Εκδόσεις «ΚΑΣΤΑΛΙΑ», Αθήνα 1990.
Ν. Λιάγκου: Μάρκος Μπότσαρης
Κ. Μεταξά: Ιστορικά απομνημονεύματα
Σπ. Τρικούπη: «Ιστορία του» Τ. Γ΄.

WEST SIDE MOUNTAINS DOC FEST

WEST.jpg

Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου (Ντοκιμαντέρ) WEST SIDE MOUNTAINS DOC FEST είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιο, που βρίσκεται σε εξέλιξη με πολύ σημαντικές προοπτικές. Θα γίνει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά σε 6 χωριά του ορεινού όγκου των Ραδοβυζίων και της κοιλάδας του Αχελώου στην ορεινή Άρτα στην Ήπειρο.

Για δεύτερη χρονιά διοργανώνουμε, χωρίς καμια βοήθεια, ένα διεθνούς εμβέλειας φεστιβάλ, μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα στην κυριολεκτικά πιο φτωχή περιοχή της Ευρώπης. Θέλουμε να ενισχύσουμε την άποψη ότι υπάρχουν και άλλες γωνιές της Ελλάδας που μπορούν να οικειοποιηθούν και να ενσωματώσουν την κουλτούρα του κινηματογράφου και ειδικά των ταινιών τεκμιρίωσης (Ντοκιμαντέρ) με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποστασιοποίηση από επιρροές που έχουμε συνειρμικά συνηθίσει. Επιθυμούμε να δημιουργήσουμε ευκαιρίες ανάπτυξης θεσμών πολιτισμού και εναλλακτικού τουρισμού στην επαρχία.
Περισσότερο από όλα όμως,θέλουμε να ξαναγυρίσουμε στο δρόμο, στο παιχνίδι και το αντάμωμα που αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της κουλτούρας και της παράδοσης μας. Είναι ένα όραμα για τα απομονωμένα και πολιτιστικά αποδυναμωμένα χωριά μας.

west1.jpg

Πρόγραμμα:
6 Αυγούστου: Διχομοίρι
7 Αυγούστου: Άνω Πέτρα
8 Αυγούστου: Καστανιά
9 Αυγούστου: Πηγές
10 Αυγούστου: Μηλιανά
11 Αυγούστου: Σκουληκαριά
12 Αυγούστου. Τελετή λήξης με την Αδελφότητα Σκουληκαριτών

«Γεώργιος Καραϊσκάκης» και προβολή σχετικού Ντοκιμαντέρ.

Ώρα έναρξης των καθημερινών προβολών 20:30.

Πληροφορίες: κ. Νίκο Παπακώστα (e-mail: cosmomusica@gmail.com )