Μάρκος Μπότσαρης. Επετειακό αφιέρωμα

 

Filippo Marsigli Η μάχη στο ΚεφαλόβρυσοFilippo Marsigli Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο
DSC03133   Γράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

Η τελευταία μάχη και ο θάνατος του Σουλιώτη ήρωα στο Κεφαλόβρυσο Ευρυτανίας. 8 προς 9 Αυγούστου το βράδυ 1823. «Μάνα δε γέννησε στην Ελλάδα δεύτερο Μάρκο… Ούτε είδα, ούτε θα ιδώ τέτοιον πολεμάρχη». Είπε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης για τον Μάρκο Μπότσαρη.

Μεταξύ τους οι Σουλιώτες μπορεί να μάλωναν, θύμωναν, τρώγονταν πολλές φορές, μα ήταν σαν να μάλωναν στην ίδια την φαμίλια, στο ίδιο σπίτι. Κι όμως ο αγώνας ήταν αγώνας. Πάλεψαν για την λευτεριά και απόσπασαν τον θαυμασμό όλης της χώρας.
«Πού πας ορέ Μάρκο; με τούτους πας να πολεμήσεις; Εκείνοι είναι μεγάλο ασκέρι». Λέει ο Καραϊσκάκης.
«Αν σε ρωτήσουν πού πάω, να τους πεις, ότι ο Μάρκος πάει για να σκοτωθεί». Απαντάει φεύγοντας ο Σουλιώτης ήρωας.
Και πήγε…
Από την πλευρά των Τούρκων, δύο ασκέρια υπό τους Μουσταή Πασά της Σκόνδρας με 12.000 Αλβανούς και 3.000 Μιρντίτες (Αλβανοί βουνίσιοι ρωμαιοκαθολικοί χριστιανοί) και Ομέρ Βρυώνη πασά των Ιωαννίνων με 4.000 Τουρκαλβανούς, χωρισμένοι σε τρία τμήματα, ξεκινούν σε παράλληλη κάθοδο προς το Μεσολόγγι.
Κατάλαβε ο Μάρκος τις δύσκολες ώρες και δεν κάθισε καθόλου μέσα στην πολιτεία, αλλά πήρε 400 Σουλιώτες κι άλλους 850 ακόμα και έβαλε στο μυαλό του το σχέδιο επίθεσης κατά του Σκόντρα.
Για να πάψει κάθε γκρίνια και παράπονο μπροστά σε όλους ξέσκισε το δίπλωμα της αρχιστρατηγίας και είπε εκείνο το αθάνατο:
«Όποιος είναι άξιος παίρνει το δίπλωμα μεθαύριο μπροστά στον εχθρό».
Και κάλεσε συμβούλιο και μεταξύ άλλων είπε: «Ο Θεός μας βοήθησε και νικήσαμε πολλές φορές τους εχθρούς της πίστης μας, θα μας βοηθήσει να νικήσουμε και τούτον τον εχθρό που έχει στηρίξει όλες τις ελπίδες τους ο Σουλτάνος.
Απάντησαν οι καπεταναίοι πως πολλές φορές είχαν νικήσει τους Γκέγκηδες και θα τους νικήσουν και τώρα σε τούτα τα βουνά που διάλεξαν να κατεβούν. Όλοι μαζί με τον θρυλικό αρχικαπετάνιο, τον Μάρκο Μπότσαρη που ο Νίκος Ζιάγκος στο βιβλίο του, τον αποκαλεί συνέχεια «ισόθεο», ανεβαίνουν για τα βουνά του Καρπενησιού.
Τζαβέλλας, Φωτομάρας, Ζέρβας, Γιολδάσης με τα αδέρφια του, Ζαχαράκη και Κώστα Σερέτη, Σιαδήμας, Κοντογιαναίοι της Φθιώτιδας τάχτηκαν στα Λακώματα της Σανιάδας που είναι στις πλαγιές του Κόρακα.
Ο Μάρκος και οι Σουλιώτες προχώρησαν στο Μικρό Χωριό. Μόλις έφτασαν έστειλε ο Μάρκος τρία ψυχωμένα παλικάρια να συγκεντρώσουν πληροφορίες για τον εχθρό. Τα ξαδέρφια του, Θανάση (Τούσια) Μπότσαρη, τον Θανάση Κουτσονίκα και τον Γιάννη Μπαϊραχτάρη. Τον μπαϊραχτάρη του (σημαιοφόρο του).
Ήταν 7 Αυγούστου που τούτα τα παλικάρια μπήκαν στο εχθρικό στρατόπεδο να το κατασκοπεύσουν, αφού τίποτα δεν διέφερε από τον εχθρό, ούτε στο ντύσιμο ούτε στην γλώσσα. Τιμή σε τούτα τα παλικάρια. Γύρισαν την ίδια μέρα και είπαν όσα είδαν και άκουσαν στον Μάρκο. Αμέσως ο αρχικαπετάνιος έστειλε γράμμα στα Λακώματα:
«Αδερφοί καπεταναίοι. Εγώ ήρθα και έχω σκοπό να προσβάλω τον πασά. Αν θέλετε κατεβάτε κάτω στον Άγιο Νικόλαο του χωριού Κλαψίου να κουβεντιάσουμε και να τον χτυπήσουμε μαζί κι αν δεν θέλετε μην έρχεστε».
«Δεν είμαστε γυναίκες να μην πάμε», είπαν οι Σουλιώτες και πήγαν στον Άη Νικόλα. Εκεί τους περίμενε ο Μάρκος και μιλήσανε.
Αποφάσισε ο Μάρκος το βράδυ 8 με 9 Αυγούστου να μπει από την είσοδο της κοιλάδας ακολουθώντας το ρέμα και θα χτυπούσε άξαφνα. Εκείνοι θα ’πρεπε να πέσουν πάνω στον εχθρό από την άλλη μεριά, από το διάσελο του Άη Αντρέα και από το γεφύρι του Δεσπότη, έτσι θα έβαζαν τον εχθρό στην μέση.
Έμαθαν οι Τουρκαλβανοί Γκέγκηδες από μαντατοφόρο που δείλιασε και πήγε προσκύνησε, τις προθέσεις του Μάρκου. Δεν πίστευαν ότι θα τους χτυπήσουν 1.250 άνθρωποι και μάλιστα τον «υπερήφανο» στρατό των Σκοντράνων.
Σύνθημα: Τσίλι γιε τι; Παρασύνθημα: Χέκουρ
Στις 8 Αυγούστου την νύχτα οι οπλαρχηγοί με τον Τζαβέλλα, έφτασαν στον Άη Αντρέα και έστειλαν ανιχνευτές.
Από την άλλη μεριά ο Μάρκος με τους άντρες του έμπαινε στην ρεματιά το βράδυ 10,15΄ που όρισαν, όπως είχαν μιλήσει. Με ακρίβεια κινήθηκε και ο Τζαβέλλας. Σύνθημα για να μη σκοτωθούν μεταξύ τους είχαν το: Τσίλι γιε τι; (ποιος είσαι) και παρασύνθημα: Χέκουρ (σίδερο).
Ξαφνικά, την γαλήνη της νυχτιάς την αναστατώνει η σάλπιγγα της επίθεσης. Τότε άρχισε το μεγάλο γιουρούσι, μοναδικό στην ιστορία των Σουλιωτών. Το Κεφαλόβρυσο, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μετατρέπεται σε ένα απέραντο σφαγείο Τουρκαλβανών. Το απερίγραπτο μακελειό συνεχίστηκε ως πριν χαράξει στο Κεφαλόβρυσο και γέμισε η κοιλάδα σφαγμένα κουφάρια.
Τους βρήκε τέτοιο κακό μέσα στην νύχτα στο ορδί τους που νόμισαν ότι ήταν λάθος, ατύχημα και φώναζαν: «Χατάς…χατάς…». Απάντησε ο ίδιος ο Μάρκος φωνάζοντας:
Δεν είναι χατάς (ατύχημα), σας σφάζει ο Μάρκος.

Ο θάνατος του Μάρκου

Οι Σουλιώτες, αλαλάζουν σαν δαιμονισμένοι και σφάζουν ασταμάτητα, για να μην προλάβουν οι τουρκαλβανοί να συνέρθουν. Τρέχουν πανικόβλητου οι «αήττητοι» του Μουσταή Πασά της Σκόνδρας πανικοβλημένοι και πνιγμένοι στο αίμα. Οι Σουλιώτες ορμούν με ακόμα περισσότερη μανία και ατέλειωτο πάθος. Μεγάλος είναι ο πανικός και η σύγχυση που επικρατεί στους τουρκαλβανούς. Δεν ξέρουν από ποιον να φυλαχτούν και σφάζονται μεταξύ τους. Τα σπαθιά βούλιαζαν στις σάρκες των τουρκαλβανών και έκοβαν τα κεφάλια τους, σφύριζαν οι σφαίρες στην λαγκαδιά και στα φυλλώματα των πλατάνων. Μια σφαίρα βρήκε τον Μάρκο στο βουβώνα, μα δεν την κατάλαβε και συνέχιζε την σφαγή.
Ο Κουτσονίκας γράφει, ότι ο Κίτσος Τζαβέλλας με τους δικούς του πολέμησε από την άλλη μεριά ως πριν το χάραμα που υποχώρησαν όλοι.
Το σώμα υπό τον Κίτσο Τζαβέλα υποχώρησε μετά από σύντομη ανταλλαγή πυρών, γράφει η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ. ΙΒ’, σ. 303.
Αυτή είναι η πρώτη καταδρομική επίθεση στη παγκόσμια πολεμική ιστορία που έχει καταγραφή και ήταν σχέδιο του Μάρκο Μπότσαρη.
Με το χάραμα της 9 Αυγούστου οι Σουλιώτες αποχωρούν χωρίς τον κίνδυνο να τους ακολουθήσει κανείς. Οι Σουλιώτες λουσμένοι πατόκορφα απ’ το εχθρικό αίμα γελούν με το κατόρθωμά τους. Μαζί τους, εκτός τα πολλά λάφυρα, σέρνουν αιχμάλωτο και τον διοικητή του στρατοπέδου, τον Άγο Βασιάρη.

Tomb_Of_Markos_Botsaris.jpgΤον Μάρκο έμελλε εκείνο το βράδυ να τον σταματήσει μόνο ο θάνατος από το να πιάσει τον Σκόντρα αιχμάλωτο ή να του πάρει το κεφάλι!
Ο Μουσταή Πασά της Σκόντρας ταμπουρωμένος πίσω από την μάντρα με όλους τους σωματοφύλακες και ο Μάρκος όρμησε κατά κει. Από κοντά του o ξάδερφός του Νάσης Κουτσονίκας, αδερφός του Λάμπρου, καθώς ο άλλος ξάδερφός του Τούσιας Μπότσαρης, έσφαζε τουρκαλβανούς λίγο πιο πέρα. Δεν πρόκανε ο Κουτσονίκας να κρατήσει το λαβωμένο στο βουβώνα θηρίο, τον «ισόθεο» Μάρκο (έτσι τον αποκαλεί ο Νίκος Ζιάγκος) προτού βγάλει το κεφάλι από τον τοίχο να χιμήξει. Μέσα στην νύχτα το θανατηφόρο βόλι τον βρήκε πάνω από το δεξί μάτι.
Ο Νάσης Κουτσονίκας τον σηκώνει με πόνο και συντριβή και τον μεταφέρει πιο πίσω και τον φορτώνεται ο Τούσιας Μπότσαρης μέχρι να τον κατεβάσουν μέσα στην νύχτα προτού το αντιληφτούν τα παλικάρια ότι ο Μάρκος πάει και χάσουν το ηθικό τους.
Η είδηση για τον χαμό του Μάρκου Μπότσαρη έγινε στριγγιά φωνή και μεγάλο μοιρολόι και πέταξε πάνω από βουνά, φαράγγια και κάμπους από όλη την όλη την επαναστατημένη Ελλάδα. Και έφτασε και πάνω στην Ήπειρο, στην Θεσπρωτία και στο ερημωμένο Σούλι στην γενέτειρα του Μάρκου και όλων των Σουλιωτών.
Όταν απομακρύνονται αρκετά από το διαλυμένο στρατόπεδο οι Σουλιώτες και χάνονται οι κραυγές του πόνου και της απελπισίας, φτάνουν σε ένα αναπάντεχο θέαμα. Σε ένα πλάτωμα του Κώνισκου, βλέπουν τον αρχηγό τους, το Μάρκο, νεκρό. Δίπλα του, οι συνοδοί του σκυφτοί και αμίλητοι. Η χαρά της νίκης μετατρέπεται σε οδύνη και το μίσος της εκδίκησης τρελαίνει το μυαλό τους. Με μιας γονατίζουν τον αιχμάλωτο Άγο Βασιάρη μπρος στο σώμα του αρχηγού τους, όπως ορίζουν τα αρχαία πολεμικά έθιμα, και τον σφάζουν.
Ο Μάρκος είχε πιάσει τον Άγο Βασιάρη που ήταν αρχηγός του στρατοπέδου και τον παρέδωσε στους Σουλιώτες να τον κρατήσουν. Εκείνοι όμως μετά τον θάνατο του Μάρκου, τον σκότωσαν.
Τον Μάρκο τον πήγαν στο Μεγάλο Χωριό 5 η ώρα το πρωί και από κει συνοδεία 100 Σουλιώτες για το Μεσολόγγι. Έφτασαν 11 η ώρα στο μοναστήρι του Προυσού όπου είχε αποσυρθεί ο Καραϊσκάκης μετά την αρρώστια του. Φτάνοντας η πομπή των Σουλιωτών, βγήκε κλαίγοντας ο Καραϊσκάκης και πάει στον νεκρό Μάρκο και τον ασπάζεται. Αποχαιρετώντας τον δε, λέει:
«Μακάρι αδερφέ Μάρκο από τέτοιον θάνατο να πάενα κι εγώ».
Περπατώντας πολύ γρήγορα και ασταμάτητα οι Σουλιώτες με τον νεκρό Μάρκο, έφτασαν στο Αγρίνιο 11 η ώρα προτού τα μεσάνυχτα και από εκεί στο Μεσολόγγι στις 10 Αυγούστου στις 9 με 10 η ώρα το πρωί.
Βαρύ πένθος για τον 33χρονο αρχικαπετάνιο Μάρκο Μπότσαρη στο Μεσολόγγι. Ο πρώτος έπαρχος υποδέχτηκε τον Μάρκο και τον ασπάστηκε. Η Μάρω, αδερφή του Μάρκου ζήτησε να τον πάρει στο σπίτι της για τις τελευταίες φροντίδες και να τον κλάψει.
Συνηθισμένη από θανάτους η φάρα των Μποτσαραίων, όπως και όλων των Σουλιωτών.
«Ήταν γραμμένο έτσι να πάει και ο Μάρκος μου, από τότε που γεννήθηκα δεν άκουσα και δεν είδα τίποτε άλλο από σκοτωμούς, πόλεμο και κακό».
Είπε μέσα στα άλλα η αδερφή του Μάρκου η Μάρω. Κι έκλαψε τον αδερφό της με έναν γοερό θρήνο, που εξιστορούσε την ζωή του από το Σούλι που γεννήθηκε ως την Κέρκυρα, στην Ιταλία, στα νησιά, παντού όπου περπάτησε ο ήρωας και ανέβασαν τον θρήνο πολύ ψηλά και έφτασαν και στο Καρπενήσι που άφησε την τελευταία του πνοή τούτος ο αετός που ήταν του Σουλίου και έγινε ολόκληρης της Ελλάδας.
Συμφωνία επιβλητική οι 33 κανονιές όσες και τα χρόνια του Μάρκο Μπότσαρη του Σουλιώτη, που αντηχούσαν κάθε ένα τέταρτο.
Η κηδεία του Μάρκου
Ο ίδιος ο έπαρχος Κ. Μεταξάς γράφει: «Ο νεκρός πέρασε στο σπίτι του θριαμβευτικά, ντυμένος με τα καλά του και σκεπασμένος με την Ελληνική σημαία. Κι ο λαός σε ατελείωτη σειρά περνούσε και φιλούσε τον ελευθερωτή της πατρίδας».
Το απόγευμα έγινε η κηδεία, ξεκινώντας από το σπίτι του έπαρχου για να δειχτεί πως τον κηδεύει το έθνος. Τούτη η πομπή έμοιαζε με έναν θρίαμβο σαν εκείνο των αυτοκρατόρων της Ρώμης ή των Βυζαντινών στρατηγών. Μπροστά οι τουρκαλβανοί αιχμάλωτοι, άλογα των πασάδων με τις τούρκικες σημαίες από πάνω. Ακολουθούσαν οι παπάδες με τον Δεσπότη, κι αμέσως ύστερα ο νεκρός που τον σήκωναν ψηλά, στα δυνατά τους μπράτσα 12 παλικάρια του, ενώ κοντά στο φέρετρο ακολουθούσε η Μάρω και οι άλλοι συγγενείς του, ο Έπαρχος οι καπεταναίοι, ο λαός. Γυναίκες με ξέπλεκα μαλλιά ριγμένα στην πλάτη συμπλήρωναν την πορεία, ενώ ακολουθούσαν φορτιάτικα ζώα με όλα τα όπλα και τα σπαθιά, που πιάστηκαν στην μάχη. Τελευταία έρχονταν οχτώ χιλιάδες γιδοπρόβατα και έκλεινε ο θρίαμβος.
Μετά την νεκρώσιμη ακολουθία θάφτηκε μπροστά στον ιερό ναό της εκκλησιάς «Παναγία» δίπλα στον τάφο του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη.
Δεν υπήρχε άνθρωπος απλός κι επίσημος που να μην τον συγκίνησε ο θάνατος του Μάρκου, μας γράφει ο Νίκος Ζιάγκος στο βιβλίο του: «Μάρκος Μπότσαρης»
Ήταν νύχτα πριν ξημερώσει η 9η Αυγούστου 1823 που ο Μάρκος Μπότσαρης από την μάχη στο Κεφαλόβρυσο πέρασε στην αιωνιότητα.
Οι απώλειες της μάχης εκατέρωθεν
Το νυχτερινό γιουρούσι που ξημέρωνε η 9 Αυγούστου 1823, στα Πλατάνια του Κεφαλόβρυσου, οι Έλληνες – Σουλιώτες είχαν ακόμη 59 νεκρούς, εκτός του Μάρκου και 42 τραυματισμένους. Σκότωσαν 1.500 Τουρκαλβανούς και πλήγωσαν λιγότερους. Έπιασαν αιχμαλώτους και πήραν 1.600 τουφέκια, 1.800 πιστόλες και 300 σπαθιά. Πήραν ακόμα, 1.200 άλογα, 30 μουλάρια, 4 σημαίες και χιλιάδες γιδοπρόβατα.
Όμως κάποιοι ιστορικοί μιλάνε για 3.000 απώλειες των Τούρκων, ο Πρόκες Όστεν για 2.000 και ένα τραγούδι για 1.200.
Πολλά τραγούδια γράφτηκαν για τον Μάρκο. Τραγούδια που εξυμνούσαν την παλικαριά του, τις μάχες που έδωσε αλλά και θρήνοι και μοιρολόγια, για τον θάνατό του σε αρβανίτικα και σε ελληνικά. Όλη η Δυτική αλλά και η υπόλοιπη Ελλάδα θρήνησε αυτό το παλικάρι, τον μετρημένο, τον ντροπαλό και λιγομίλητο και γνωστικό, τον άξιο και έξυπνο αρχικαπετάνιο, που στις μάχες γινόταν θηρίο ανήμερο και τον έτρεμαν και σέβονταν και οι εχθροί του. Κάποιοι έκλαψαν την απώλεια τέτοιου παλικαριού, όπως ο πασάς Ισμαήλ Πλιάσα, από σεβασμό στον Μάρκο κι ας ήταν οχτρός.
Έγραψαν πολλοί ποιητές και συγγραφείς για τον Μάρκο. Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη συγκίνησε τους φιλέλληνες σε Ευρώπη και Αμερική. Αρκετά ποιήματα αφιερωμένα σ’ αυτόν από πολλούς Ευρωπαίους ποιητές, ακόμη και ο Ζακυνθινός συνθέτης Παύλος Καρρέρ το1858 παρουσίασε την όπερα «Μάρκος Μπότσαρης». Μία πλατεία του Στρασβούργου έχει το όνομα του Έλληνα οπλαρχηγού και μια ταμπέλα γράφει εν συντομία ποιος ήταν ο Μάρκος Μπότσαρης. Το γαλλικό κράτος τίμησε το 1911 τον Μάρκο Μπότσαρη, δίνοντας σ’ έναν από τους σταθμούς του παρισινού μετρό τ’ όνομά του («Botzaris»). Στο Στρασβούργο υπάρχει πλατεία που έχει το όνομά του: «Square Markos Botzaris».
Μετά την Έξοδο και τη κατάληψη του Μεσολογγίου από τους οθωμανούς, οι τουρκαλβανοί άνοιξαν τον τάφο του Μπότσαρη αναζητώντας τα πολύτιμα όπλα του.
Ο Μάρκος Μπότσαρης έμεινε στην ιστορία για την ανδρεία του και τη σημαντική συμβολή του στον Αγώνα για την ανεξαρτησία των Ελλήνων και δίκαια θεωρείται εθνικός ήρωας. Είναι ο μόνος ίσως που δεν θα του βρει κάποιος ούτε ένα ψεγάδι, σε αυτό το ανδρείο παλικάρι, τον συνετό άνδρα, τον έξυπνο στρατιωτικό, τον ακέραιο χαρακτήρα. Ο μεγαλύτερος ήρωας που γέννησε η Ήπειρος και από τους μεγαλύτερους ήρωες της κατά την ιστορία της νεότερης Ελλάδας.

Γκιόλιας Μ., Ιστορία Της Ευρυτανίας στους Νεότερους Χρόνους (1393 – 1821), Εκδόσεις «ΠΟΡΕΙΑ», Αθήνα 1999.
Μαυρομύτης Γ.Α., Καρπενήσι 1810 – 1820, Εκδόσεις «ΠΑΝΕΥΡΥΤΑΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ», Αθήνα 2006.
Μηχιώτης Χ., Τυμφρηστός και Τυμφρήστιοι, Εκδόσεις «ΚΑΣΤΑΛΙΑ», Αθήνα 1990.
Ν. Λιάγκου: Μάρκος Μπότσαρης
Κ. Μεταξά: Ιστορικά απομνημονεύματα
Σπ. Τρικούπη: «Ιστορία του» Τ. Γ΄.

Advertisements

WEST SIDE MOUNTAINS DOC FEST

WEST.jpg

Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου (Ντοκιμαντέρ) WEST SIDE MOUNTAINS DOC FEST είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιο, που βρίσκεται σε εξέλιξη με πολύ σημαντικές προοπτικές. Θα γίνει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά σε 6 χωριά του ορεινού όγκου των Ραδοβυζίων και της κοιλάδας του Αχελώου στην ορεινή Άρτα στην Ήπειρο.

Για δεύτερη χρονιά διοργανώνουμε, χωρίς καμια βοήθεια, ένα διεθνούς εμβέλειας φεστιβάλ, μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα στην κυριολεκτικά πιο φτωχή περιοχή της Ευρώπης. Θέλουμε να ενισχύσουμε την άποψη ότι υπάρχουν και άλλες γωνιές της Ελλάδας που μπορούν να οικειοποιηθούν και να ενσωματώσουν την κουλτούρα του κινηματογράφου και ειδικά των ταινιών τεκμιρίωσης (Ντοκιμαντέρ) με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποστασιοποίηση από επιρροές που έχουμε συνειρμικά συνηθίσει. Επιθυμούμε να δημιουργήσουμε ευκαιρίες ανάπτυξης θεσμών πολιτισμού και εναλλακτικού τουρισμού στην επαρχία.
Περισσότερο από όλα όμως,θέλουμε να ξαναγυρίσουμε στο δρόμο, στο παιχνίδι και το αντάμωμα που αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της κουλτούρας και της παράδοσης μας. Είναι ένα όραμα για τα απομονωμένα και πολιτιστικά αποδυναμωμένα χωριά μας.

west1.jpg

Πρόγραμμα:
6 Αυγούστου: Διχομοίρι
7 Αυγούστου: Άνω Πέτρα
8 Αυγούστου: Καστανιά
9 Αυγούστου: Πηγές
10 Αυγούστου: Μηλιανά
11 Αυγούστου: Σκουληκαριά
12 Αυγούστου. Τελετή λήξης με την Αδελφότητα Σκουληκαριτών

«Γεώργιος Καραϊσκάκης» και προβολή σχετικού Ντοκιμαντέρ.

Ώρα έναρξης των καθημερινών προβολών 20:30.

Πληροφορίες: κ. Νίκο Παπακώστα (e-mail: cosmomusica@gmail.com )

 

Η αλήθεια για τον Πύλιο Γούση

 

KENTRIKI-GOUSIS.jpg
DSC03133.JPG

 

Γράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

 

 

 

Βασίλης Παυλίδης (1914 – 1983): «Από την ελαφρότητα των νεωτέρων ιστορικών, γράφτηκε ως προδότης ο Πύλιο Γούσης».

Πύλιο Γούσης
Ο πατέρας Γιώργης (Γούση Μπούσμπος) και ο γιος Σπύρο (Πύλιο) Μπούσμπος .
Πατέρας λοιπόν του Πύλιο (Σπύρο) Γούση ήταν ο Γούσης (Γιωργούσης) Μπούσμπος. Στην Ήπειρο συνηθισμένο να φωνάζουν το όνομα με το πατρώνυμο. Ο Πύλιος του Γούση (Πύλιο Γούσης), ακόμη και τώρα.
Αδερφός του ο οπλαρχηγός Λάμπρος Γούσης, (1775 – 1871)
Έχει γραφεί σε πολλά βιβλία ότι στην κατάληψη του Σουλίου από τον Αλή Πασά πιθανόν να συνετέλεσε η αμφιλεγόμενη «προδοσία» του Πήλιου Γούση, ο οποίος, κατά την παράδοση, οδήγησε από ένα άγνωστο μονοπάτι τους Αλβανούς στα νώτα των Σουλιωτών.
Όμως για τον Πύλιο Γούση, τα πράγματα δεν είναι όπως μεταφέρθηκαν από τον Περραιβό.
Ο Πύλιος Γούσης ήταν Σουλιώτης πολεμιστής, πολέμησε τα έτη 1800-1804 κατά των Τουρκαλβανών του Αλή Πασά, μέλος της Φιλικής Εταιρείας από το έτος 1819
και έπεσε ηρωικά ως αξιωματικός κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου το έτος 1826.
Το όνομα του Πύλιου Γούση είναι χαραγμένο σε έναν από τους τάφους στο Ηρώο Μεσολογγίου.
Πως όμως του βγήκε το όνομα του Πύλιου Γούση;
Η κακή φήμη βγήκε από τον συγγραφέα Χριστόφορο Περραιβό, τέως αξιωματικό του Βενετικού στρατού, ο οποίος έγραψε ότι «ο Γεώργιος Μπότσαρης και οι συμπέθεροί του Πύλιος Γούσης και Κουτσονίκας επρόδωσαν στον Αλή Πασά την πατρίδα τους το Σούλι».
Θεωρείται βέβαιο όμως ότι αυτά τα έγραψε ο Χριστόφορος Περραιβός για προσωπικούς λόγους, διότι οι ανωτέρω τρεις είχαν κάποτε αντιδράσει στην αποστολή του ως πληρεξούσιου στον Αυτοκράτορα Αλέξανδρο της Ρωσίας..
Ωστόσο, αισθάνομαι την ανάγκη , να τονίσω ότι αυτή η δεύτερη έκδοση θα πρέπει να αποτελέσει, αφού αξιολογηθεί , το κύκνειο άσμα μιας ιστορικής αδικίας προς έναν αθώο Σουλιώτη αγωνιστή , ο οποίος παραδόθηκε για τόσα χρόνια στην κοινή περιφρόνηση από το πείσμα του Περραιβού και, όπως παρατηρεί ο Βασίλης Παυλίδης, από την ελαφρότητα των νεωτέρων ιστορικών μας..
Έτσι πιστεύω ότι θα πρέπει ν΄ αναθεωρήσουμε ορισμένα σκοτεινά σημεία της ιστορίας μας, η οποία κάνει, πολλές φορές, λάθη τραγικά και να μη καταδικάζουμε αβασάνιστα ανθρώπους ως προδότες υψηλών ιδανικών .
Με το ψέμα της δήθεν προδοσίας του Πύλιου Γούση στο Σούλι γαλουχήθηκαν πολλές γενιές Ελλήνων, γράφτηκαν ποιήματα και παίχθηκαν τραγωδίες, που βασίζονταν σε αστήριχτα παραμύθια. Από αυτά τα παραμύθια ,έχουμε χρέος, ν’ απαλλάξουμε τις ερχόμενες γενιές, στις οποίες θα πρέπει να δώσουμε πνευματική κληρονομιά , την ιστορική αλήθεια.
Ο Π. Τζιόβας γράφει: «Προτού αρχίσει η δεύτερη πολιορκία του θρυλικού Μεσολογγίου 65 γυναικόπαιδα, οδηγούμενα από τους Θεοδ. Λάμπρου, Λ. Βέικο, Γ. Δράκο και Πήλιο Γούση μπήκαν στην πόλη με τη φροντίδα του φιλικού Αθ. Κεφαλά, ο οποίος καταγόταν από την Πρέβεζα».
Ο Π. Γούσης μετείχε μαζί με τον Κίτσο Τζαβέλλα και 500 μαχητές στην προσπάθεια διάσωσης της νησίδας Ντολμάς, η οποία τελικά αλώθηκε από τους Τούρκους.
Οι κυριότεροι λόγοι που ο Περραιβός «παρέδωσε» στην ιστορία τον Πήλιο Γούση ως προδότη:
α) Το γεγονός ότι ο Χ. Περραιβός ήταν αφοσιωμένος στη «φάρα» των Τζαβελαίων και αντιπαλεύονταν τη φάρα των Μποτσαραίων (και Παλάσκας, Κουτσονίκας κ.ά.) στην οποία ήταν προσκείμενος ο Πήλιο Γούσης, άρα είχε κάθε λόγο να πέσει στη δυσμένεια του Χ. Περραιβού.
β) Στη Συνέλευση της Κέρκυρας (το 1814) ο Χ. Περραιβός, ζήτησε από τους Σουλιώτες να τον ορίσουν πληρεξούσιο σε επιτροπή που θα μετέβαινε στη Βιέννη, να ζητήσει τη στήριξη του αυτοκράτορα Αλέξανδρου που βρισκόταν εκεί τότε. Ο Πύλιο Γούσης εναντιώθηκε στην πολιτική του Περραιβού, κρατώντας περήφανη στάση και αυτή ακριβώς τη στάση του την πλήρωσε ακριβά, με μια χαλκευμένη, όπως αποδείχθηκε, με μια ανύπαρκτη προδοσία. To 1815 στην 2η έκδοση του βιβλίου του, ο Περραιβός τον έγραψε προδότη, πράγμα που δεν είχε γράψει στην 1η έκδοση το 1814!!
Στην διαφωνία τους αυτή (όπως αναφέρεται, ο Πήλιο Γούσης του είπε μεταξύ άλλων: «…Περραιβέ, οι Σουλιώται, έχουν άνδρας να υπερασπισθούν τα δίκαιά των….». Πέραν των όσων αναφέρει ο κ. Τζιόβας στην έρευνά του, το γεγονός που και πολλοί άλλοι επικαλέσθηκαν και προκαλεί εύλογη απορία, είναι οι «άγραφοι» νόμοι των Σουλιωτών. Όι Σουλιώτες, σε θέματα προδοσίας ήταν αμείλικτοι. Πώς ήταν λοιπόν δυνατόν να άφηναν ατιμώρητο τον Πύλιο Γούση, να τον δέχονται στις τάξεις τους και σε κάποιες περιπτώσεις να τον ορίζουν κι εκπρόσωπό τους σε διάφορα θέματα. Αντίθετα, ήταν γενναίος συμπολεμιστής στους αγώνες τους, όπου και διακρίθηκε για την ανδρεία του και για την αγάπη του στην πατρίδα του, το Σούλι.
γ) Ο ιστορικός συγγραφέας Κουγιτέας δίνει μια νέα άποψη, υποστηρίζοντας ότι το σπίτι στο οποίο οχυρώθηκαν οι 200 τουρκαλβανοί «…κατά κακήν σύμπτωσιν ανήκεν εις τον Πύλιον Γούσην, όστις κατά την ημέραν εκείνην εμάχετο απεγνωσμένως εις Κιάφαν».
Αυτό είναι βέβαια ευρύτερα γνωστό. Μάλιστα πολεμούσε μέσα από το σπίτι των Ζερβαίων και τραυματίστηκε στον ώμο.
Μετά την συνθηκολόγηση ο Πήλιος έφτασε στο Ζάλογγο. Στη μάχη που ακολούθησε πολέμησε γενναία και τραυματίστηκε. Ο πατέρας του, ο θείος του, τα ανίψια του και η κόρη του σκοτώθηκαν.
Ανακρίβειες γραφόντουσαν σε κάθε εποχή! Μη μπορώντας να συνεχίσουν να κατηγορούν τον Πύλιο Γούση κάποιοι…, έγραψαν ότι υπήρχε κι άλλος Πύλιο Γούσης…Κερκυραίος ! Φυσικά αυτό ξεπερνάει και τις αστειότητες. Ο ίδιος ο Πύλιο Γούσης ήταν στην Κέρκυρα μαζί με όλους τους Σουλιώτες μετά το 1803-1804.
Είναι γνωστό ότι στην Ήπειρο υπήρχε η εκδίκηση (βεντέτα) σε περιπτώσεις, φόνου, προσβολής, προδοσίας. Πόσο μάλλον στο Σούλι.
Κυκλοφορούσε ανάμεσα στους Σουλιώτες χωρίς κανείς Σουλιώτης να του προσάψει κατηγορία προδοσίας, ούτε να σκοτώσει ή έστω να τον δολοφονήσει ως προδότη. Ούτε στο Σούλι, ούτε στην Πάργα που πήγαν μετά την αποχώρηση από το Σούλι, ούτε στην Κέρκυρα που έμειναν για χρόνια.
Το δε 1819 έγινε μέλος της μεγαλύτερης μυστικής οργάνωσης για την απελευθέρωση, την Φιλική Εταιρεία.
2η πολιορκία, Μεσολόγγι 3 Μάρτη του 1826 μπροστά στο φάσμα της πείνας και μετά από την άλωση του Αιτωλικού συνήλθαν οι καπεταναίοι στο καλύβι του Ν. Ζέρβα και ο Πύλιο Γούσης, φαμελίτης ο ίδιος, επειδή νόμισε ότι οι μη οικογενειάρχες ήθελαν να φύγουν τους φοβέρισε με τα παρακάτω λόγια:
«Πουθενά δεν πηγαίνομεν! Βουνόν (εις ύψος) να το κάμη απ’ έξω, εδώ θα πεθάνωμεν, και όποιου (του) βαστά ο κώλος ας κάμη αρχήν και βλέπει. Ανατολικόν εδώ δεν το κάμνομεν».

Ο Πύλιο Γούσης με τον βαθμό του αντιστρατήγου, σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά, αν και τραυματισμένος, στην έξοδο του Μεσολογγίου τη νύχτα τής 11ης προς 12η Απριλίου 1826. Στο Μεσολόγγι είχαν καταφύγει ύστερα από πολλές περιπλανήσεις κι αγώνες αρκετοί Σουλιώτες. Πριν από το θάνατό του είχε βοηθήσει στην αντίσταση των Μεσολογγιτών, κατά την πολύμηνη πολιορκία τους από τους Τούρκους. Κάποτε η ιστορία θα πρέπει να στέκεται πάνω από προσωπικές διαφορές κι έριδες και να αποδίδει τα γεγονότα όπως έγιναν κι όχι όπως τα περιγράφουν «μαγειρεμένα» κάποιοι, ανάλογα με συμπάθειες κι αντιπάθειες. Η Ιστορία όμως έτσι κι αλλιώς «γράφεται» από τους αγώνες των ανθρώπων, αλλά επίσης κι από ανθρώπους γράφεται, για να φτάσει στις επόμενες γενιές!
Πρέπει εν πάση περιπτώσει θα πρέπει να αποκατασταθεί και επισήμως η ιστορική αδικία, από τον Χριστόφορο Περραιβό, του οποίου οι τροποποιήσεις στην 2η έκδοση, εμφανίζουν τον Π. Γούση ως προδότη και παρά τις εμφανείς αντιφάσεις που πέφτει, επικράτησαν για πάρα πολλά χρόνια ακόμη και σε μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας, στα σχολικά βιβλία, και φυσικά, στο μεγαλύτερο μέρος της κοινής γνώμης.
Στον «κήπο των ηρώων», στο μνημείο των νεκρών είναι μεταξύ των φονευθέντων ηρώων της εξόδου και το όνομα του Πύλιο Γούση.
Οι Μεσολογγίτες καθόλου δεν έλαβαν υπ’ όψιν την κατασυκοφάντηση του Πύλιο Γούση από τον Περραιβό.
Λυπηρό είναι όμως ο πρώην υπουργός άμυνας, που πρόσφατα θέλωντας να κατηγορήσει κάποιους βουλευτές ως προδότες, να τους αποκαλέσει: «Πυλιογούσηδες» είτε από άγνοια είτε μη πολύσκεπτόμενος από τον θυμό και την σύγχισή του.
Αποκατάσταση λοιπόν της ιστορίας από χαλκευμένες κατηγορίες ενός μόνο ανθρώπου που χρησιμοποίησαν ως «πηγή», «από ελαφρότητα κάποιοι νεωτέροι ιστορικοί», όπως είχε γράψει ο Βασίλης Παυλίδης.

Πάνου Δημ. Τζιόβα, «Ο Πήλιο-Γούσης- Ο μύθος της προδοσίας-Αποκατάσταση»,
Ιωάννινα 1999, σ. 96, (19-2-2013)
Βασίλης Παυλίδης (1914 – 1983)
Νικόλαος Κασομούλης (1795-1872)
http://users.sch.gr/panlampri/index.files/Page8088.htm
http://el.wikipedia.org/wiki/Ιγνάτιος_Ουγγροβλαχίας
Σημ.: Γράφω με «υ» τον Πύλιο Γούση, διότι θεωρώ ότι είναι το σωστό. Δεν προέρχεται από το Πήλιο Μαγνησίας ώστε να είναι με «η». Το όνομα είναι υποκοριστικό από το: «Σπύρος». Συνηθισμένο στους αρβανιτόφωνους της Θεσπρωτίας, Φαναρίου Πρεβέζης και σε προέκταση σε όλη την Ήπειρο ακόμη και σήμερα!

Από την Προκυμαία της Πρέβεζας ως την Άνοιξη της Πάργας. Ο Άλκης Αλκαίος συναντά τον Κώστα Καρυωτάκη

ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ

Μια “μαγική” συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 17 Ιουλίου και ώρα 20.30 στον πεζόδρομο των Δικαστηρίων στην παραλία της Πρέβεζας. Ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης το πέρασμα του οποίου από την Πρέβεζα 91 χρόνια χρόνια μετά συνεχίζει να γοητεύει, να εμπνέει και να πονά, θα “ συναντήσει” έναν νεώτερο νεότερο εξαίσιο και πρόωρα χαμένο στιχουργό και ποιητή τον Αλκη Αλκαίο, ο οποίος “επέλεξε “ ως τελευταίο του προορισμό την αγαπημένη του Πάργα τον Δεκέμβριο του 2012.
Είναι από κείνες τις συγκυρίες που δεν μπορούν εύκολα να εξηγηθούν.
Δυο πόλεις κοντινές, δυο μεγάλοι ποιητές, δυο σύντομοι δρόμοι ζωής παράλληλοι οι οποίοι όμως συναντήθηκαν όταν ο Αλκης Αλκαίος μαθητής ακόμη παρουσίασε ένα δοκίμιο για τον Κώστα Καρυωτάκη.
Για την “συνάντηση” αυτή θα μιλήσει ο δημοσιογράφος-ερευνητής Σπύρος Αραβανής ενώ ο Γιώργος Μεράντζας και μια εξαιρετική μουσική ομάδα θα τραγουδήσουν για το κοινό μελοποιημένα ποιήματα των Κώστα Καρυωτάκη, Αλκη Αλκαίου και όχι μόνο.
Την μουσική ομάδα απαρτίζουν:
Τραγούδι:Γιώργος Μεράντζας. Ασπασία Στρατηγού, Βασίλης Προδρόμου.
Παίζουν :Dasho Kurti ακορντεόν,
Δημήτρης Σίντος πιάνο/μπάσο
Γιώργος Προδρόμου κιθάρες, μπαγλαμά , μπουζούκι,
Θάνος Τσελεμπής κρουστά,
Φώτης Σιώττας βιολί
Δέσποινα Σπανού Τσέλο.
Την εκδήλωση διοργανώνουν ο Δήμος και η Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας ενώ η είσοδος θα είναι ελεύθερη για το κοινό.

4η Γιορτή Πολιτισμού «ΜΑΝΑ ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ» από την Ομοσπονδία Μουργκάνας

ΟΜ1.jpg

Η Ομοσπονδία Μουργκάνας ανακοινώνει το φετινό πρόγραμμα των πολιτιστικών εκδηλώσεων που θα πραγματοποιήσει τον μήνα Αύγουστο στα χωριά μας στα πλαίσια της 4ης ΓΙΟΡΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ-ΜΑΝΑ ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ . Του καθιερωμένου θεσμού των πολιτιστικών της δράσεων.

Πρώτη εκδήλωση :

Δευτέρα 5 Αυγούστου ώρα 21:00 στην Λεπτοκαρυά.

Συναυλία της Δημοτικής Φιλαρμονικής ορχήστρας των Φιλιατών που από το έτος 1929 και για ενενήντα χρονιά μέχρι σήμερα προσφέρει ανιδιοτελώς στα μουσικά δρώμενα αλλά και ευρύτερα στον πολιτισμό του τόπου μας.
Αποτελεί φυτώριο νέων μουσικών προσφέροντας σπάνια μουσική παιδεία.
Συνοδεύει δε με τους ήχους της όλες τις εορτές των Εθνικών Επετείων.
Την αποτελούν 70 μουσικοί κάθε ηλικίας που με θέληση και πάθος μας ταξιδεύουν μελωδικά .
Τιμούν δε, και προβάλλουν τον τόπο μας και πέρα απο τα στενά όρια του Δήμου μας.

Δεύτερη εκδήλωση :

Παρασκευή 9 Αυγούστου ώρα 21:00 στην Καλλιθέα.

Λαογραφική βραδιά.
Θα δούμε δρόμενα με ασχολίες των κατοίκων από μια εποχή που έφυγε, αλλά και ότι συνεχίζεται ακόμη .
Θα δείξουμε πως αυτές ήταν χθές και πως είναι σήμερα.
Θα ακούσουμε τραγούδια , μοιρολόγια, παραμυθία.
Θα μας τα παρουσιάσουν απλοί άνθρωποι του τόπου μας πέρα και δώθε από το ποτάμι με έναν πρωτότυπο τρόπο που δεν συναντάμε συχνά.
Η εκδήλωση θα ολοκληρωθεί με Ηπειρώτικο χορό και τραγούδι με ζωντανή παραδοσιακή μουσική χωρίς ενισχυτικά ηχητικά μέσα.

Τρίτη εκδήλωση :

17 Αυγούστου ώρα 17:00 στην Κεραμίτσα.

Ανάβαση – καλλιτεχνική βραδιά – και διανυκτέρευση στο επιβλητικό βουνό της Βελούνας .
Μια από τις πιο όμορφες και ιστορικές βουνοκορφές μας με την μοναδική θέα γύρω της που φτάνει έως την θάλασσα του Ιονίου.
Το μικρό οροπέδιο που σχηματίζεται στην κορυφή της καθιστά ιδανικό το περιβάλλον για αυτήν μας την δραστηριότητα.
Θα επισκεφθούμε επίσης τα χωράφια που οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κάποτε εκει ,αλλά και τα απομεινάρια των εγκαταστάσεων από τις πολεμικές επιχειρήσεις των νεότερων χρονών.

Σας περιμένουμε όλους να παρακολουθήσετε αλλά και να συμμετάσχετε στις φετινές μας εκδηλώσεις.!!

Για το Δ.Σ.
ο Πρόεδρος
Αλέξης Τσέκας

ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ. Η ιστορία της

DSC_5744Ηγουμενίτσα / Φωτο: Γιάννης Βέλλης

α.JPGΓράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

 

 

 

 

 

ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ή ΘΕΣΠΡΩΤΙΣ

Το όνομα οφείλεται στον μυθικό ηγεμόνα τον Θεσπρωτό, οποίος θεωρείται γενάρχης των Θεσπρωτών. Θεσπρωτός (μυθολογία), ο δευτερότοκος από τους 50 γιους του βασιλιά Λυκάονα του πρώτου βασιλιά της Αρκαδίας. Ο Λυκάων ο Αρκάδιος ήταν γιος του Πελασγού και της Μελίβοιας (ή της νύμφης Κυλλήνης), κατά τον Μελέτιο τον Γεωγράφο.
Οι κάτοικοι ονομάστηκαν «Θεσπρωτικόν έθνος» ή «Θεσπρωτικών φύλα» ή «Θεσπρωτικά έθνη».
Στους αρχαίους χρόνους η Θεσπρωτία επεκτεινόταν ως και την αρχαία Δωδώνη ανατολικά. Ανήκε επίσης στην Θεσπρωτία το νεκρομαντείο και η αρχαία Εφύρα (νότια), η οποία χτίστηκε από Μυκηναίους εποίκους τον 14ο – 13o αιώνα π.Χ.
Ως τα πρόσφατα χρόνια και η Πάργα.
Κατά την Τουρκοκρατία η Θεσπρωτία ονομάστηκε Τσαμουριά και οι κάτοικοι Τσάμηδες.
Η παρουσία ανθρώπου στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Ηγουμενίτσας εντοπίζεται στην Παλαιολιθική περίοδο (250.000 – 9000 π.χ.) σε υπαίθριες θέσεις με λίθινα εργαλεία που έχουν βρεθεί στην πεδιάδα του Κάτω Καλαμά. Νεολιθικά ευρήματα (9000-2800 π.χ.) έχουν εντοπισθεί στη σπηλιά της Σίδερης. Οι ανασκαφές στο λόφο Ραγίου (Πύργος) έδειξαν ότι η περιοχή κατοικήθηκε ήδη από την 2η π.χ. χιλιετία.
Κατά την εποχή του χαλκού η Ήπειρος αποτέλεσε την κοιτίδα των περισσότερων ελληνικών φύλων. Η περιοχή μελέτης ανήκε στο φύλο των Θεσπρωτών. Η Τηλεγονία αναφέρει την επίσκεψη του Οδυσσέα στην Θεσπρωτία για να πάρει χρησμό. Μετά τον χρησμό ότι θα τον σκοτώσει ο γιος του απομακρύνθηκε από τα παράλια. Γνώρισε και παντρεύτηκε την βασίλισσα των Θεσπρωτών Καλιδίκη. Έκανε μαζί της έναν γιο τον Πολυποίτη. Τον εδραίωσε στην βασιλεία των Θεσπρωτών κι έφυγε. Στον γυρισμό του τον σκότωσε ο γιος του με την Κίρκη, ο Τηλέγονος.
ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ. «Λιμήν έρημος» [Θουκυδίδης]
Κατά την μυθολογία και τοπική παράδοση το νησάκι Αγιονήσι και Πρασούδι, στην είσοδο του όρμου της Ηγουμενίτσας, ήταν οι βράχοι που έριξε ο Κύκλωπας Πολύφημος στον Οδυσσέα, από την επίσκεψή του κατά την Οδύσσεια. Σε μία βορεινή πλαγιά της Ηγουμενίτσας υπάρχει η «Σπηλιά του Κύκλωπα» της οποίας έχει καθιζάνει η οροφή άγνωστο πριν πόσα χρόνια ή αιώνες. (Παραμένει άγνωστος και ανεκμετάλλευτος ο χώρος για τον πολύ κόσμο. Τον γνωρίζουν μόνο όσοι σε μικρή ηλικία πήγαιναν εκεί παίζοντας. Δυστυχώς!)Κατά το 1.100 π.Χ. με την κάθοδο των Δωριέων τα υπάρχοντα τότε θεσπρωτικά φύλλα, μετακινήθηκαν προς την Θεσσαλία και τη νότια Ελλάδα.
Κατά τους ιστορικούς χρόνους οι Κερκυραίοι δημιούργησαν αποικίες στην Τορώνη (Λυγιά Ηγουμενίτσας) και τον Βουθρωτό, από όπου έκαναν επιδρομές στην ενδοχώρα και άρπαζαν δούλους. Επίσης προμηθευόταν, όπως και οι νοτιοελληνικές πόλεις, γαλακτοκομικά προϊόντα, δέρματα, μαλλί και ξυλεία. Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο οι Θεσπρωτοί και οι άλλοι Ηπειρώτες συμμάχησαν με τους Πελοποννήσιους κατά των Αθηναίων και των Κερκυραίων. Το 433 π.χ. έγινε η περίφημη ναυμαχία των Συβότων μεταξύ Κορινθίων και Κερκυραίων, κατά την οποία και οι δύο αντιμαχόμενοι θεώρησαν ότι νίκησαν και έστησαν τρόπαιο. Κατά νεότερη έρευνα, τα Σύβοτα της αρχαιότητας ήταν τα νησάκια της Λυγιάς Ηγουμενίτσας, τα οποία καλύφθηκαν αργότερα από τις προσχώσεις του Θύαμη ποταμού.
Γύρω στο 350 π.χ. χτίστηκαν οι πρώτες οχυρωμένες ακροπόλεις και τα χωριά άρχισαν να συνενώνονται σε πόλεις. Για μερικές δεκαετίες η Ελέα υπήρξε η πρωτεύουσα της Θεσπρωτίας και έδρα του Κοινού των Θεσπρωτών. Στη συνέχεια και μετά την κατάκτηση της Ν. Κεστρίνης από τους Θεσπρωτούς καθιερώθηκε ως πρωτεύουσα της Θεσπρωτίας η Τιτάνη ή Γιτάνη (σημ. Γκούμανη) στο όριο της περιοχής μελέτης, με πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκων. Η Τορώνη επίσης (Κερκυραϊκή Περαία) είχε πληθυσμό 6.000 κατοίκους.
Στη συνέχεια την πρωτοβουλία στην Ήπειρο ανέλαβε ο βασιλικός οίκος των Μολοσσών και οι φυλές της νότιας Ηπείρου ενώθηκαν σε συμμαχία που ονομαζόταν Ηπειρωτική Συμμαχία ή «συμμαχία των Απειρωτάν». Οι δυνατότητες της συμμαχίας υλοποιήθηκαν από τον Πύρρο που βασίλευσε από το 297 μέχρι το 272 π.χ. και εισέβαλε στην Ιταλία.
Όταν το 168 π.χ. οι Μακεδόνες νικήθηκαν από τους Ρωμαίους, ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος επιστρέφοντας από την Πύδνα, για λόγους αντεκδίκησης λεηλάτησε και κατέστρεψε 70 πόλεις της Ηπείρου και πήρε 150.000 αιχμαλώτους ως δούλους (167 π.χ.). Οι περισσότερες από τις πόλεις που καταστράφηκαν ήταν των Μολοσσών και ορισμένες των Θεσπρωτών (Ελέα, Τιτάνη) και η Ήπειρος έκανε πολλούς αιώνες να αναλάβει από την καταστροφή αυτή. Όταν ο Στράβων επισκέφθηκε την Ήπειρο (β’ μισό του 1ου π.χ. αιώνα) βρήκε τη χώρα «ως επί το πλείστον έρημον».
Η Pax Romana (Ρωμαϊκή ειρήνη) έγινε αισθητή στην Θεσπρωτία από τον 1ο μ.χ. αι. μέχρι την περίοδο της μεγάλης κρίσης στα μέσα του 3ου. Ένας αρκετά εκτεταμένος οικισμός των πρώτων μ.Χ. αιώνων, ο οποίος δημιουργήθηκε στα μέσα του κόλπου της Ηγουμενίτσας στην περιοχή του Λαδοχωρίου, φαίνεται ότι επέζησε και κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο (έως τον 6ο αι.)

1.jpgΖάβαλι – Λαδοχώρι, Ηγουμενίτσα
Ο χώρος όπου ανακαλύφτηκε η μαρμάρινη σαρκοφάγος με ανάγλυφες σκηνές από την Ιλιάδα του Ομήρου το 1975, η οποία κακώς δεν ήρθε στο αρχαιολογικό μουσείο της Ηγουμενίτσας, αφού έγινε και υπάρχει αρχαιολογικό μουσείο στην Θεσπρωτία, αλλά παραμένει στα Ιωάννινα.

1α.png

1β.JPG

Οι έρευνες υπό την επίβλεψη της αρχαιολόγου κ. Αταλάντης Μπέτσιου συνεχίστηκαν όπως στην φωτο.
Τοποθεσία Ζαβαλι. Λαδοχώρι Ηγουμενίτσας, 2ος μ.χ. αι. επί αυτοκράτορος Ανδριανού.
Αδριανός
Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας που λάτρευε την Ελλάδα Πόπλιος Αίλιος Αδριανός
(76-138):
Από τους σημαντικότερους Ρωμαίους αυτοκράτορες, γνωστός για τα φιλελληνικά του αισθήματα. Γεννήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 76 στην πόλη Ιταλική, κοντά στη σημερινή Σεβίλλη της Ισπανίας. Καταγόταν από την πόλη Αδρία της Ιταλίας (σημερινό Άτρι), εξ ου και το όνομά του Αδριανός. Ήταν γιος συγκλητικού κι εξάδελφος του αυτοκράτορα Τραϊανού. Το πλήρες όνομά του ήταν Πόπλιος Αίλιος Τραϊανός Αδριανός.
Η έπαυλη του Λαδοχωρίου με τις ανάγλυφες μαρμάρινες ρωμαϊκούς σαρκοφάγους, και τα ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα του 3ου μ.χ. αι. από το νεκροταφείο στο οικόπεδο του Μουσείου, ήρθαν τα αποδείξουν ότι ο κόλπος της Ηγουμενίτσας, ο «έρημος λιμήν» του Θουκυδίδη, έπαιξε έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ύστερη αρχαιότητα. Και γενικότερα η Θεσπρωτία αποτέλεσε το προγεφύρωμα της Ελλάδας προς την Ιταλία, και αντίστροφα. «Πρόκειται της Ελλάδος προς την Ιταλία» κατά τον Πολύβιο.
Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους η Θεσπρωτία υπέφερε από τις βαρβαρικές επιδρομές των Γότθων, Βανδάλων, Αβάρων, Βουλγάρων και Σλάβων. Ορισμένοι από τους τελευταίους εγκαταστάθηκαν σε εδάφη της Θεσπρωτίας και αργότερα, είτε εκδιώχθηκαν, είτε αφομοιώθηκαν και εκχριστιανίσθηκαν. Μετά τη νίκη του Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου (956-1025 μ.χ.) επί των Βουλγάρων και την εκδίωξή τους, στην Ήπειρο εγκαταστάθηκαν άποικοι από άλλα μέρη της αυτοκρατορίας με σκοπό την ενίσχυση του ελληνικού στοιχείου.
Έτσι βρήκε πρόσφορο έδαφος στην Ήπειρο ο Μιχαήλ Άγγελος Κομνηνός και ίδρυσε το Δεσποτάτο της Ηπείρου μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους (1204). Τα παράλια της Θεσπρωτίας είχαν δοθεί στους Ενετούς και για ένα διάστημα ο Μιχαήλ Άγγελος αναγνώρισε την ψιλή κυριότητα τους σε αυτά. Σύντομα όμως τους εκδίωξε και κατέλαβε την Κέρκυρα. Την περίοδο του δεσποτάτου το Βυζάντιο άφησε την σφραγίδα του καθώς χτίστηκαν τεχνικά καλύτερες εκκλησίες και μοναστήρια.
Το 1294 ο Δεσπότης της Ηπείρου Νικηφόρος (1271-1296) έδωσε τμήμα της Θεσπρωτίας (Βουθρωτό, Ηγουμενίτσα, Σύβοτα) ως προίκα στη θυγατέρα του Θαμάρ για το γάμο της με τον Πρίγκιπα Φίλιππο Ανδεγαυό του Τάραντα.
Μετά από εκατό περίπου χρόνια οι Ενετοί κατέλαβαν τα παράλια της Θεσπρωτίας δημιουργώντας βάσεις στη Σαγιάδα, το Φανάρι και την Πάργα. Από τότε και για πολλούς αιώνες τα παράκτια φρούρια της Θεσπρωτίας παρέμειναν τα προκεχωρημένα φυλάκια των Ενετών στην Ηπειρωτική Ελλάδα και δυτική πύλη της χώρας. Πιθανότατα, εκείνη την περίοδο χτίστηκε και το κάστρο της Ηγουμενίτσας.

2.jpg

Ο Αραβαντινός γράφει: «Γουμενίτζα ήτοι Ηγουμενίτζα.-Λιμήν της Θεσπρωτίας και φρούριον αξιόλογον επί των πολέμων της Βενετίας και Τουρκίας (Δ΄. 46. 36) αναφέρεται δε προ του έτους 1.350».
Η Θεσπρωτία αντιστάθηκε έναντι των Τούρκων, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ήπειρο και αυτό οφείλεται κυρίως στην ύπαρξη των ενετικών φρουρίων. Έτσι, οδηγήθηκε στον βίαιο εξισλαμισμό και λόγω της λόγω της σημαντικής θέσης των Αλβανών στο σύστημα της Οθωμανικής κυριαρχίας.
Ο όρμος της Ηγουμενίτσας, όμορφο και φυσικό λιμάνι, χρησιμοποιήθηκε κατά την Τουρκοκρατία ως αγκυροβόλιο του Τουρκικού στόλου, πολύ πιθανόν μετά από εκβάθυνση της εισόδου.
Η εισβολή του Μεχμέτ Χατζή μπέη ήταν αιτία συνεχών συγκρούσεων μεταξύ Τούρκων και Ενετών, Κερκυραίων και Χιμαριωτών, στα παράλια της Θεσπρωτίας. Σε μία σύγκρουση ο Μοροζίνι με τα κανόνια του στόλου του, βομβάρδισε το κάστρο της Ηγουμενίτσας το 1685. Η φρουρά από 30 Τούρκους το έβαλε στα πόδια. Για να μη το ξαναχρησιμοποιήσουν οι Τούρκοι και να εφησυχάσουν οι Ενετοί, o Μοροζίνι αφαίρεσε τα 12 κανόνια και τα μετέφερε στην Κέρκυρα, ενώ ανατίναξε το Κάστρο. Έτσι παραμένει ως σήμερα ερειπωμένο.
Οι Ενετοί επέστρεψαν το 1718 και παρέμειναν ως την κατάλυση της «Γαληνοτάτης Βενετικής Δημοκρατίας» το 1797. Το 1798 ο Αλή πασάς νίκησε τους Γάλλους και κατέλαβε το Βουθρωτό, την Ηγουμενίτσα, την Πρέβεζα και τη Βόνιτσα. Αργότερα αγόρασε και την Πάργα από τους Άγγλους.
Η Ηγουμενίτσα πρωτοεμφανίζεται σαν οργανωμένη κοινωνία στις αρχές του 20ου αι. Επίσης τότε έγινε προσπάθεια του Χαμίτ Μπέη του Γκρικοχωρίου να δημιουργήσει μια πόλη λιμάνι με το όνομα Ρεσαντγιέ προς τιμή του φίλου του Σουλτάνου Ρεσσάτ Πασσά, τον προλαβαίνει όμως η απελευθέρωση της περιοχής από τον Ελληνικό στρατό το 1913.
Ως τότε υπήρχε σαν ένα μικρό επίνειο της Γράβας στην οποία άραζαν βάρκες και μικρά καΐκια. Λειτουργούσε υποτυπωδώς ένα τελωνείο ακριβώς κάτω από το Διοικητήριο και υπήρχε και ένα μικρό καφενεδάκι, για να εξυπηρετεί τους διερχόμενους για και προς Μαργαρίτι καθώς και των γύρω χωριών.
Για την ετυμολόγηση του ονόματός της ο Αραβαντινός αναφέρει:

2β

«Γουμενίτζα ή Ηγουμενίτζα λιμήν της Θεσπρωτίας και φρούριον αξιόλογον εκ των πολέμων της Τουρκίας και Βενετίας αναφέρεται δε υπάρχουσα προ του έτους 1350».
Ο Φώτιος Οικονόμου στο βιβλίου του «Η Θεσπρωτία» σημειώνει: «Έλαβε την ονομασίαν πιθανώς ή από τον Ηγούμενον παλαιάς μονής κειμένης εις το Ν. μέρος της πόλεως ή από την μετοίκησιν εις αυτήν νομάδων κατοίκων του οικισμού Γκούμανη.»
Η Ηγουμενίτσα πριν την απελευθέρωση Απογραφή από το Τούρκικο κράτος ως «Γράβα» (Βουνοσπηλιά) είχε:
Χανέδες (Σπίτια) 53.
Πληθυσμό αρρένων: 119,
θηλέων:118.
Ανήκε στον Κασαμπά Μαργαριτίου.

2γ.jpg

Στις αρχές του 20ου αι. με την προσπάθεια του Χαμίτ Μπέη του Γκρικοχωρίου να δημιουργήσει μια πόλη λιμάνι με το όνομα Ρεσαντγιέ, (όνομα της «Βεζυροπούλας»-κόρης του Σουλτάνου) προς τιμή του φίλου του Σουλτάνου Ρεσσάτ Πασσά, τον προλαβαίνει όμως η απελευθέρωση της περιοχής από τον Ελληνικό στρατό το 1913.

3

Ως την απελευθέρωση της Θεσπρωτίας (1913), ήταν ένα μικρό ακόμη χωριό που στην απογραφή η οποία έγινε εκείνη τη χρονιά, αριθμούσε 292 κατοίκους και έφερε το όνομα Γράβα. Παρέμεινε ως πολλά χρόνια αργότερα το όνομα του μικρού χωριού που υπήρχε. «Γράβα», η οποία ενσωματώθηκε στην Γουμενίτσα (Λατ. Gomenizze) και μετέπειτα Ηγουμενίτσα.
Υπήχθη στην Υποδιοίκηση «Φιλιατών και Γουμενίτσης» του νομού Ιωαννίνων. Μεγαλύτερα χωριά ήταν το Γκρικοχώρι (παλιό Γραικοχώρι) με 1.163 κατοίκους, η Σούβλαση (Αγ. Βλάσης) με 1.012 κατοίκους, το Καστρί με 978 κατοίκους. Το κύριο λιμάνι της Θεσπρωτίας το οποίο εξυπηρετούσε και τα Γιάννενα ήταν η Σαγιάδα (844 κατοίκους). Ο πληθυσμός της περιοχής του σημερινού Δήμου Ηγουμενίτσας ανερχόταν σε 4.925 κατοίκους. Στην απογραφή του 1920 ανερχόταν σε 4.730 κατοίκους και η μείωση οφειλόταν στη φυγή ενός αριθμού Αλβανοτσάμηδων.
Η Ηγουμενίτσα εμφανίζεται ως ξεχωριστή Κοινότητα με 649 κατοίκους και οικισμούς, την Ηγουμενίτσα (278 κατοίκους), την Γράβα (347 κατοίκους) και το Λιμάνι (24 κατοίκους). Στην απογραφή του 1928 η Κοινότητα Ηγουμενίτσας είχε 564 κατοίκους. Η περιοχή υπαγόταν στην Επαρχία Θυάμιδος με έδρα τις Φιλιάτες. Εκείνη την περίοδο ιδρύθηκε και η Κοινότητα Νέας Σελεύκειας (783 κατοίκους) από πρόσφυγες που ήλθαν κυρίως από Σελεύκεια και Ανεμοδούριο της Μικράς Ασίας.
Το 1936 χωρίσθηκε ο Νομός Θεσπρωτίας από το Νομό Ιωαννίνων και ορίσθηκε έδρα του η Ηγουμενίτσα η οποία προήχθη σε Δήμο, με 1.353 κατοίκους κατά την απογραφή του 1940. Στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η περιοχή υπέφερε από τα στρατεύματα κατοχής τα οποία κατέστρεψαν εντελώς την Ηγουμενίτσα και συνεργάζονταν με ντόπιους Αλβανοτσάμηδες.

4.jpg

Ένα εντελώς ξεχωριστό και μεγάλο κεφάλαιο αποτελούν οι δολιότητες και τα εγκλήματα των «τουρκαλβανών» ή «μουσουλμανοτσάμηδων», ως την αποχώρησή τους στην Αλβανία.
Βασικό ρόλο έπαιξε η νικηφόρα έκβαση της μάχης της Μενίνας 17 Αυγούστου 1944. Εκεί ηττήθηκαν οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί τους μουσουλμανοτσάμηδες, από τους αντάρτες του ΕΔΕΣ. Η αποχώρησή τους μετά την απελευθέρωση, έφερε ανακατατάξεις και νέους πληθυσμούς από τα ορεινά της Θεσπρωτίας και άλλα μέρη της Ελλάδας, οι οποίοι πύκνωσαν τον πληθυσμό της Ηγουμενίτσας.

5.jpgΟ πληθυσμός της το 1951 ανερχόταν σε 2.386 κατοίκους και του σημερινού Δήμου Ηγουμενίτσας σε 6.919 κατοίκους. Εκείνη την περίοδο κτίσθηκαν και οι λεγόμενες «πολυκατοικίες των δημοσίων υπαλλήλων», διώροφα και τριώροφα οικήματα, μερικά από τα οποία σώζονται ακόμα κάποια στην οδό Π. Τσαλδάρη, στην οδό Πάργης και δίπλα στο λιμάνι των ακτοπλοϊκών για Κέρκυρα.

6.jpgΣτο επόμενο διάστημα η ανάπτυξη της Ηγουμενίτσας και του λιμανιού της ήταν συνεχής, ιδίως από τις αρχές της δεκαετίας του 60, οπότε εκβαθύνθηκε το λιμάνι και δημιουργήθηκε η πορθμειακή γραμμή Ηγουμενίτσας-Κέρκυρας και η ακτοπλοϊκή γραμμή (Ferry-Boat) Ιταλίας -Ηγουμενίτσας – Πάτρας. Ο πληθυσμός της διπλασιάστηκε μεταξύ 1951 και 1971.

7.png

Έκτοτε η πόλη άλλαξε δραματικά όψη. Καταστράφηκε ανεπιστρεπτί ένα μεγάλο μέρος του φυσικού κάλλους.

8.jpg

Μπαζώθηκαν όμορφες παραλίες μέσα στην πόλη, με σημαντικότερη στα Πλατάνια.

10.JPG

Η πανέμορφη παραλία του Δρεπάνου συνεχώς υποχωρεί χωρίς καμία μέριμνα από κανέναν φορέα και στο μέλλον θα φανεί κατά πόσο άξιζε η θυσία του περιβάλλοντος, της ποιότητας ζωής και της φυσικής ομορφιάς για το υποτιθέμενο οικονομικό όφελος!
Παρ’ όλα αυτά, προτάσσοντας το σεβασμό της ποιότητας της ζωής, τον σεβασμό του περιβάλλοντος και της αισθητικής, εναντίον κοντόφθαλμων συμφερόντων, αισιοδοξούμε ότι υπάρχουν δυνατότητες να γίνει ανθρώπινη η πόλη, αρκεί να υπάρχει όραμα, φαντασία και αγάπη.

11.JPG

[Θουκιδ., 1,30,3 και 46, 3-4. Παυσ., Αττικά, Α17,5-15,6. Στεφ. Βυζαντίου, Θεσπρωτία, Αμύνται και Χαύνοι].
N. Hammond, μετάφρ. Α. Γιάγκα, Αθήναι 1971, τ.1, σελ. 31 σ. 26
[Απολλόδωρος, Γ,8,1. Διοδ. 9,28,29. Μελετίου γεωγραφία τ. Β΄, Βενετία 1807, σελ.276].
[«Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας», εκδ. οίκος Χάρη Πάτση, Αθήνα 1969]
[Τορύνη, Πλούτ Αντ 62… Τορώνη, Πτολ 3.14.5]
[Η Θεσπρωτία, Φ.Γ. Οικονόμου]
[Αραβαντινός ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ]
[Μιχάλης Κοκολάκης Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΤΟ ΣΑΛΝΑΜΕ ΤΟΥ 1895].
Φωτο: Τάσου Ρούμπη, Σωτήρης Λ. Δημητρίου και άλλες παλιές αγνώστων.
Γκραβούρες: Gomenizze Coronelli Vincenzo – 1688.

Οικολογική Συμμαχία για την Ήπειρο

 

ΟΣ1.jpgΓνωρίζουμε ότι οι εξορύξεις αποκλείουν την παραγωγή πιστοποιημένων τοπικών αγροτικών και αλιευτικών προϊόντων, αποτρέπουν τον τουρισμό, μειώνουν την αξία των ακινήτων, οδηγούν σε νέα εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση, αυξάνουν τους κινδύνους για πολεμικές εμπλοκές, ενισχύουν τους στρατιωτικούς ανταγωνισμούς και την οικονομική αιμορραγία από τον εξαναγκασμό για συνεχή αγορά νέων οπλικών συστημάτων.
Ταυτόχρονα είναι καταστροφικές για το φυσικό περιβάλλον, στο οποίο η Ήπειρος έχει την πρωτιά στην Ελλάδα, είτε με είτε χωρίς ατυχήματα, λόγω των, βιομηχανικής κλίμακας, αναγκαίων εγκαταστάσεων, των αγωγών και των δικτύων μεταφοράς στην χέρσο σε ξηρά και θάλασσα. Δεν αποδεχόμαστε την επικείμενη καταστροφή και δεσμευόμαστε να χρησιμοποιήσουμε κάθε νόμιμο μέσο, για να κληροδοτήσουμε τον τόπο μας αμόλυντο και καθαρό όπως τον παραλάβαμε! Καλούμε τους απανταχού Ηπειρώτες(-ισσες), κάθε ενεργό πολίτη που συμμετέχει ήδη ή θέλει να συμμετέχει ατομικά ή συλλογικά σε δράσεις ή πρωτοβουλίες ενάντια στις εξορύξεις σε εγρήγορση.

ΟΣΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ
E-mail: epirus.eco.alliance@gmail.com
https://epirusecoalliance.wordpress.com
Fb: Οικολογική Συμμαχία για την Ήπειρο